سوال ۲۶ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت اول · سوال ۲۶ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۱: دنیای زنده
ویژگی مشترکِ همهٔ ساختارهای کیسه‌مانند موجود در بدن انسان، کدام است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
گام اول ـ تعیین دامنهٔ سؤال: واژهٔ «همه» اهمیت دارد. ساختار کیسه‌مانند لزوماً یک اندام نیست؛ درون یاخته نیز ساختارهایی مانند ریزکیسه، کافنده‌تن و کیسه‌های دستگاه گلژی وجود دارند. کتاب، ریزکیسه را در جابه‌جایی مواد و کافنده‌تن را در تجزیهٔ مواد مؤثر معرفی می‌کند (زیست‌شناسی ۱، صفحات ۱۱–۱۲).
گام دوم ـ تشخیص تفاوت «غشا» و «لایهٔ یاخته‌ای»: دیوارهٔ کیسه‌های درون‌یاخته‌ای غشایی است، نه لایه‌ای از یاخته‌ها. بنابراین داشتن یک یا چند لایهٔ یاخته‌ای در جدار، ویژگی مشترک همهٔ این ساختارها نیست و گزینهٔ ۱ رد می‌شود.
گام سوم ـ بررسی ویژگی بافتی و مویرگ‌رسانی: نزدیک‌بودن یاخته‌ها و اندک‌بودن فضای بین‌یاخته‌ای، ویژگی بافت پوششی است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۱۵). نمی‌توان این ویژگی را به کیسه‌های درون‌یاخته‌ای نسبت داد؛ زیرا دیوارهٔ آنها از یاخته‌های کنار هم تشکیل نشده است. همچنین این کیسه‌ها مستقیماً به‌وسیلهٔ شبکهٔ مویرگی مجاور تغذیه و اکسیژن‌رسانی نمی‌شوند. پس گزینه‌های ۲ و ۴ نیز ویژگی همگانی را بیان نمی‌کنند.
گام چهارم ـ یافتن ویژگی مشترک در سطح مولکولی: هم ساختارهای کیسه‌مانند بافتی و هم کیسه‌های درون‌یاخته‌ای، دارای مولکول‌های زیستی‌اند؛ برای نمونه، در ساختار غشای آنها لیپید و پروتئین وجود دارد. کتاب، کربوهیدرات‌ها، لیپیدها، پروتئین‌ها و نوکلئیک‌اسیدها را گروه‌های اصلی مولکول‌های زیستی معرفی می‌کند که در جانداران ساخته می‌شوند (زیست‌شناسی ۱، صفحات ۷–۸). در چارچوب مقایسهٔ کتاب میان دنیای زنده و غیرزنده، عبارت گزینهٔ ۳ به وجود چنین مولکول‌هایی اشاره دارد، نه به موادی مانند آب که در هر دو دیده می‌شوند. بنابراین ویژگی مشترک موردنظر، در سطح ترکیب مولکولی است، نه ساختمان بافتی یا نحوهٔ خون‌رسانی.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است با دیدن «کیسه‌مانند»، فقط اندام‌های توخالی را در نظر بگیرید. اما ریزکیسه و کافنده‌تن نیز کیسه‌مانندند و دیوارهٔ آنها غشایی است، نه متشکل از یک یا چند لایهٔ یاخته‌ای.
- گزینهٔ ۲: این گزینه با تعمیم ویژگی بافت پوششی به همهٔ ساختارهای کیسه‌مانند انتخاب می‌شود. کم‌بودن فضای بین‌یاخته‌ای ویژگی بافت پوششی است؛ درحالی‌که کیسه‌های درون‌یاخته‌ای اصلاً از مجموعه‌ای از یاخته‌ها ساخته نشده‌اند.
- گزینهٔ ۴: ممکن است نیاز یاخته‌های بدن به مواد غذایی و اکسیژن را با مویرگ‌رسانی به تک‌تک ساختارها یکسان بدانید. کیسه‌های درون‌یاخته‌ای شبکهٔ مویرگی مجاور و اختصاصی ندارند و مواد موردنیازشان را از محیط درون یاخته دریافت می‌کنند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- «همهٔ ساختارهای کیسه‌مانند» را فقط به اندام‌های توخالی محدود نکنید؛ شکل یاختهٔ جانوری و اندامک‌های آن را نیز به یاد بیاورید.
- ریزکیسه و کافنده‌تن را نمونهٔ آزمون قرار دهید: آیا دیوارهٔ آنها از یاخته ساخته شده است و آیا مستقیماً از مویرگ مجاور تغذیه می‌شوند؟
- پس از بررسی تفاوت ساختاری این کیسه‌ها، به جنس غشای آنها و گروه‌های اصلی مولکول‌های سازندهٔ یاخته توجه کنید.