سوال ۲۷ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت اول · سوال ۲۷ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۳ · فصل ۴: تغییر در اطلاعات وراثتی
عاملی که باعث می‌شود تا در گذر زمان، جمعیت غیرمقاوم باکتری‌ها (نسبت به پادزیست) در پاسخ به محیط، به جمعیتی مقاوم تغییر یابد، کدام مشخصه زیر را ندارد؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. شناسایی عامل موردنظر
عامل توصیف‌شده «انتخاب طبیعی» است. در حضور پادزیست، باکتری‌های غیرمقاوم از بین می‌روند، اما باکتری‌های مقاوم باقی می‌مانند و تکثیر می‌شوند؛ در نتیجه، سهم باکتری‌های مقاوم در جمعیت افزایش می‌یابد. بنابراین، قرار نیست هر باکتری غیرمقاوم در پاسخ به نیاز خود مقاوم شود؛ بلکه ترکیب جمعیت در نسل‌های بعد تغییر می‌کند (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۵۴).
۲. توجه به صورت منفی سؤال
سؤال می‌پرسد انتخاب طبیعی کدام ویژگی را «ندارد»؛ پس باید عبارتی را بیابیم که دربارهٔ انتخاب طبیعی نادرست است.
۳. بررسی گزینهٔ اول
نوترکیبی با ایجاد ترکیب‌های تازه‌ای از دگره‌های موجود، به گوناگونی وراثتی کمک می‌کند؛ اما انتخاب طبیعی در الگوی مطرح‌شدهٔ کتاب، افراد سازگارتر را برمی‌گزیند و از فراوانی سایر افراد می‌کاهد. کتاب نیز در بحث تداوم گوناگونی بیان می‌کند که با انتخاب افراد سازگارتر، تفاوت‌های فردی و گوناگونی کاهش می‌یابد (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۵۵). پس افزایش گوناگونی، ویژگی مشترک انتخاب طبیعی و نوترکیبی نیست و عبارت گزینهٔ اول نادرست است.
۴. تأیید سایر گزینه‌ها
- گزینهٔ دوم: انتخاب طبیعی رخ‌نمود خودِ فرد را عوض نمی‌کند؛ بلکه سهم افراد دارای رخ‌نمودهای مختلف را در جمعیت تغییر می‌دهد. این همان تفاوت «تغییر جمعیت» با «تغییر فرد» است که کتاب بر آن تأکید می‌کند (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۵۴).
- گزینهٔ سوم: در جمعیت‌های جداشده، انتخاب طبیعی در محیط‌های متفاوت و نیز رانش دگرهای می‌توانند به افزایش تفاوت‌های وراثتی کمک کنند. انباشته‌شدن این تفاوت‌ها می‌تواند زمینه‌ساز جدایی تولیدمثلی شود؛ البته هیچ‌کدام الزاماً و در هر شرایطی به گونه‌زایی نمی‌انجامند.
- گزینهٔ چهارم: انتخاب طبیعی با تغییر سهم افراد در تولید نسل بعد، فراوانی دگره‌های خزانهٔ ژن را تغییر می‌دهد؛ اما آمیزش تصادفی به‌خودی‌خود فراوانی دگره‌ها را تغییر نمی‌دهد و از شرایط تعادل جمعیت است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۵۵).
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است تغییر جمعیت از غیرمقاوم به مقاوم را به‌معنای تغییر رخ‌نمود تک‌تک باکتری‌ها بدانید؛ اما انتخاب طبیعی فراوانی افراد دارای رخ‌نمودهای مختلف را تغییر می‌دهد، نه رخ‌نمود خود افراد را. بنابراین، این عبارت ویژگی انتخاب طبیعی است و پاسخ سؤال نیست.
- گزینهٔ ۳: ممکن است تصور کنید چون رانش دگرهای تصادفی و انتخاب طبیعی وابسته به سازگاری است، نمی‌توانند پیامد مشترکی داشته باشند. بااین‌حال، هر دو می‌توانند در واگرایی جمعیت‌های جداشده و فراهم‌شدن زمینهٔ جدایی تولیدمثلی نقش داشته باشند؛ پس این گزینه پاسخ نیست.
- گزینهٔ ۴: ممکن است تغییر فراوانی دگره‌ها را فقط نتیجهٔ جهش یا رانش دگرهای بدانید؛ درحالی‌که انتخاب طبیعی نیز با تفاوت در بقای افراد و سهم آنها در تولیدمثل، فراوانی دگره‌ها را تغییر می‌دهد. آمیزش تصادفی به‌خودی‌خود چنین اثری ندارد؛ بنابراین این عبارت درست است و نباید انتخاب شود.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- مثال مقاومت باکتری‌ها به پادزیست در گفتار «تغییر در جمعیت‌ها» را به یاد آورید: چه فرایندی باعث می‌شود افراد سازگارتر سهم بیشتری در نسل‌های بعد داشته باشند؟
- بین تغییر ویژگی یک فرد و تغییر ترکیب یک جمعیت تفاوت بگذارید؛ در این مثال، باکتری‌های حساس و مقاوم سرنوشت یکسانی ندارند.
- نقش نوترکیبی را با فرایندی مقایسه کنید که بر تفاوت‌های ازپیش‌موجود اثر می‌گذارد؛ آیا هر دو سازوکار، منشأ ایجاد ترکیب‌های وراثتی گوناگون‌اند؟