سوال ۲۲ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۵ · سوال ۲۲ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۳ · فصل ۴: تغییر در اطلاعات وراثتی
کدام مورد، برای تکمیل عبارت زیر، نامناسب است؟
«به هنگام طرح موضوع نیای مشترک و گونه‌های خویشاوند که در کتاب درسی آمده است، تعدادی مهره‌دار مورد توجه قرار گرفت. در یکی از آنها، مغز توسط جمجمه‌ای غضروفی محافظت می‌شود. نوع مادة این جانور همانند .................... .»
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. شناسایی جانور موردنظر
در شکل نیای مشترک و گونه‌های خویشاوند، کوسه، دلفین و شیر کوهی با یکدیگر مقایسه شده‌اند. از میان آنها، کوسه غضروف‌ماهی است و جمجمه‌ای غضروفی دارد؛ بنابراین باید ویژگی‌های کوسۀ ماده را بررسی کنیم، نه دلفین یا شیر کوهی را (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۵۸).
۲. بررسی عبارت‌های پیشنهادی
- گزینۀ ۱ مناسب است: دهان کوسه در سطح شکمی بدن قرار دارد. دهان پلاناریا نیز در سطح شکمی است؛ پس این مقایسه از نظر محل دهان درست است.
- گزینۀ ۲ مناسب است: کوسه و سفره‌ماهی هر دو از غضروف‌ماهیان‌اند. در این جانوران، غده‌ای با ترشح محلول بسیار غلیظ نمک به انتهای روده، در دفع نمک اضافی نقش دارد.
- گزینۀ ۳ مناسب است: نباید ویژگی تولیدمثلی همۀ کوسه‌ها را یکسان فرض کرد. در برخی کوسه‌های زنده‌زا، رویان می‌تواند مواد غذایی را از مادر دریافت کند؛ بنابراین تولید یاختۀ تخمی با اندوختۀ اندک امکان‌پذیر است. در شیر کوهی نیز، مانند دیگر پستانداران جفت‌دار، اندوختۀ تخم اندک است و رویان در دوران رشد از مادر تغذیه می‌کند. پس تعبیر «می‌تواند» این مقایسه را درست می‌کند.
- گزینۀ ۴ نامناسب است: در کوسه، خون سیاهرگی ابتدا وارد سینوس سیاهرگی می‌شود و سپس به دهلیز می‌رود. اما دلفین، با وجود زندگی در آب، پستاندار است؛ قلب آن دو دهلیز و دو بطن دارد و خون برگشتی از بدن از راه سیاهرگ‌ها مستقیماً وارد دهلیز راست می‌شود، نه از طریق بخشی مجزا به نام سینوس سیاهرگی. خود کتاب نیز دلفین و شیر کوهی را در گروه پستانداران و جدا از کوسه قرار داده است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۵۸).
در نتیجه، نسبت‌دادن سینوس سیاهرگیِ مجزا به دلفین، علت نامناسب‌بودن عبارت چهارم است.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است به‌دلیل تفاوت زیاد پلاناریا و کوسه، این مقایسه را نادرست بدانید؛ اما دهان هر دو در سطح شکمی بدن قرار دارد و این شباهت الزاماً به معنای خویشاوندی نزدیک نیست.
- گزینهٔ ۲: ممکن است دفع نمک را فقط به کلیه یا آبشش نسبت دهید؛ اما کوسه و سفره‌ماهی غده‌ای دارند که محلول غلیظ نمک را به انتهای روده ترشح می‌کند، پس این عبارت مناسب است.
- گزینهٔ ۳: ممکن است تصور کنید تخم همۀ ماهی‌ها الزاماً اندوختۀ فراوان دارد؛ اما در برخی کوسه‌های زنده‌زا، رویان از مادر مواد غذایی دریافت می‌کند و تولید تخمی با اندوختۀ اندک امکان‌پذیر است. واژۀ «می‌تواند» در این گزینه اهمیت دارد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- شکل مربوط به نیای مشترک در فصل چهارم زیست‌شناسی ۳ را به یاد بیاورید: کدام جانورِ آن شکل در گروه غضروف‌ماهیان قرار دارد؟
- پس از شناسایی جانور، ویژگی‌های دهان، دفع نمک، تولیدمثل و گردش خون آن را جداگانه بررسی کنید؛ سؤال عبارت نامناسب را می‌خواهد.
- آبزی‌بودن به معنای یکسان‌بودن ساختمان قلب نیست. مسیر ورود خون به قلب را در ماهی‌ها و پستانداران با هم مقایسه کنید.