سوال ۷ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت اول · سوال ۷ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۳ · فصل ۴: تغییر در اطلاعات وراثتی
درخصوص عوامل برهم‌زنندة تعادل جمعیت، کدام مورد زیر را می‌توان بیان نمود؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. ابتدا مفهوم تعادل ژنی را مشخص می‌کنیم: اگر فراوانی نسبی دگره‌ها یا ژن‌نمودها از نسلی به نسل دیگر ثابت بماند، جمعیت در تعادل ژنی است. جهش، رانش دگره‌ای، شارش ژن، آمیزش غیرتصادفی و انتخاب طبیعی از عوامل برهم‌زنندهٔ این تعادل‌اند (زیست‌شناسی ۳، صفحه‌های ۵۴–۵۵).
۲. عامل موردنظر در عبارت درست، «انتخاب طبیعی» است. افراد یک گونه تفاوت‌های فردی دارند و در یک محیط معین، بعضی از این تفاوت‌ها موجب سازگاری بیشتر می‌شوند. افراد سازگارتر احتمال بیشتری برای زنده‌ماندن و تولیدمثل دارند؛ در نتیجه، ویژگی‌های وراثتی مرتبط با این سازگاری را بیشتر به نسل بعد منتقل می‌کنند (زیست‌شناسی ۳، صفحه‌های ۵۳–۵۴).
۳. برای نمونه، اگر افراد یک جمعیت از نظر تحمل سرما متفاوت باشند، با وقوع سرمای شدید، افراد مقاوم‌تر شانس بیشتری برای بقا و تولیدمثل خواهند داشت. در صورت تداوم این شرایط، سهم افراد دارای ویژگی تحمل سرما در نسل‌های بعد بیشتر می‌شود. به این ترتیب، انتخاب طبیعی با اثرگذاری بر تفاوت‌های فردی می‌تواند به پایداری گونه کمک کند؛ پس عبارت گزینهٔ سوم درست است (زیست‌شناسی ۳، صفحه‌های ۵۳–۵۵).
۴. سایر عبارت‌ها درست نیستند: تصادفی‌بودن رانش به معنای یکسان نگه‌داشتن احتمال بقا و تولیدمثل همهٔ افراد نیست؛ همهٔ عوامل نیز هم تصادفی و هم غیرتصادفی عمل نمی‌کنند. افزون بر این، نتیجهٔ اثر عوامل به وضعیت جمعیت و محیط وابسته است؛ مثلاً رانش در جمعیت‌های کوچک‌تر اثر بیشتری دارد و صفت سازگارتر در محیط سرد الزاماً در محیط گرم سازگارتر نیست (زیست‌شناسی ۳، صفحه‌های ۵۳–۵۵).
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است تصادفی‌بودن رانش دگره‌ای را با یکسان‌ماندن احتمال بقا و تولیدمثل همهٔ افراد اشتباه بگیرید. تصادفی‌بودن یعنی تغییر فراوانی دگره‌ها به سازگاری افراد وابسته نیست؛ نه اینکه عاملی برابری احتمال بقا و تولیدمثل را برقرار نگه دارد.
- گزینهٔ ۲: این گزینه از تعمیم ویژگی‌های عوامل مختلف به همهٔ آنها ساخته شده است؛ درحالی‌که رانش دگره‌ای تصادفی و انتخاب طبیعی غیرتصادفی است. همچنین، کتاب برای آمیزش غیرتصادفی، تغییر فراوانی نسبی ژن‌نمودها را بیان می‌کند، نه لزوماً تغییر فراوانی نسبی دگره‌ها.
- گزینهٔ ۴: ممکن است تصور کنید یکسان‌بودن نام عامل، به معنای یکسان‌بودن پیامد آن در همهٔ جمعیت‌هاست. اما پیامد انتخاب طبیعی به شرایط محیط وابسته است و اثر رانش دگره‌ای نیز در جمعیت‌های کوچک‌تر بیشتر است؛ بنابراین نتایج الزاماً یکسان نیستند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- مثال تفاوت تحمل سرما در افراد یک جمعیت را در آغاز گفتار «تغییر در جمعیت‌ها» به یاد آورید؛ این تفاوت‌ها هنگام تغییر محیط چه اهمیتی پیدا می‌کنند؟
- میان انتخاب طبیعی و رانش دگره‌ای فرق بگذارید: در کدام‌یک، سازگاری افراد با محیط در موفقیت بقا و تولیدمثل آنها نقش دارد؟
- در سرمای شدید، افراد دارای ویژگی وراثتیِ تحمل سرما بیشتر باقی می‌مانند و زاده‌های بیشتری تولید می‌کنند. ارتباط این فرایند را با ادامهٔ بقای گونه بررسی کنید.