سوال ۶ · زیستشناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت اول · سوال ۶ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیستشناسی · زیستشناسی ۲ · فصل ۲: حواس
درخصوص ساختار چشم سالم یک فرد، چند مورد زیر صحیح است؟
الف ـ نقطۀ کور توسط صلبیه پوشیده شده است.
ب ـ لکه زرد، به دلیل ضخیم شدن شبکیه، شکل برجستهای پیدا میکند.
ج ـ بخشی از آسه (آکسون)های عصب بینایی، پس از خروج از کرة چشم به سمت نیمکرة مخ مقابل میروند.
د ـ جریان خون از طریق یک سرخرگ وارد کرة چشم شده و در محل نقطۀ کور انشعاب مییابد.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای تعیین تعداد عبارتهای درست، هر مورد را جداگانه بررسی میکنیم.
الف ـ نادرست است. نقطهٔ کور محل خروج عصب بینایی از شبکیه است. در این محل، عصب بینایی از منفذی در لایههای بیرونی کرهٔ چشم عبور میکند؛ بنابراین صلبیه پوششی پیوسته روی نقطهٔ کور ایجاد نمیکند. نباید خارجیترینبودن صلبیه را به معنای پوشاندن محل خروج عصب دانست. (زیستشناسی ۲، صفحههای ۲۳–۲۴، شکل ساختار کرهٔ چشم و تعریف نقطهٔ کور)
ب ـ نادرست است. لکهٔ زرد برآمدگی حاصل از ضخیمشدن شبکیه نیست؛ ناحیهٔ مرکزی آن فرورفتگی دارد. بنابراین توصیف «ضخیمشدن و برجستهشدن» با ساختار این ناحیه مطابقت ندارد. (زیستشناسی ۲، صفحههای ۲۳–۲۴، شکل ساختار کرهٔ چشم)
ج ـ درست است. عصب بینایی از آسههای یاختههای عصبی شبکیه تشکیل میشود و پیامهای بینایی را به مغز میبرد. در ادامهٔ مسیر بینایی، بخشی از این آسهها به سمت مقابل میروند؛ پس همهٔ آسههای هر چشم به نیمکرهٔ همان سمت نمیروند. (زیستشناسی ۲، صفحهٔ ۲۴، مبحث عصب بینایی؛ فصل حواس، مسیر پیامهای بینایی)
د ـ درست است. سرخرگ همراه عصب بینایی وارد کرهٔ چشم میشود و در محل نقطهٔ کور شاخههایی ایجاد میکند که روی شبکیه گسترش مییابند. بنابراین نقطهٔ کور، علاوه بر ارتباط با خروج عصب بینایی، محل عبور رگهای خونی نیز هست. (زیستشناسی ۲، صفحههای ۲۳–۲۴، شکل ساختار کرهٔ چشم)
در نتیجه، فقط عبارتهای «ج» و «د» درستاند؛ یعنی مورد صحیح است.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانشآموز فقط مورد «ج» را درست بداند و ورود و انشعاب سرخرگ در محل نقطهٔ کور را نادیده بگیرد؛ درحالیکه مورد «د» نیز درست است.
- گزینهٔ ۳: ممکن است با تعمیم پوشش صلبیه به تمام بخش پشتی چشم، مورد «الف» نیز درست شمرده شود؛ اما در محل خروج عصب بینایی، صلبیه منفذ دارد و نقطهٔ کور را نمیپوشاند.
- گزینهٔ ۴: این انتخاب میتواند حاصل بیتوجهی به منفذ خروج عصب بینایی و تصور برجستهبودن لکهٔ زرد باشد؛ درحالیکه موردهای «الف» و «ب» نادرستاند.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ساختار لایههای چشم و شکل بخشهای کرهٔ چشم را مرور کنید؛ به تفاوت نقطهٔ کور و لکهٔ زرد توجه ویژه داشته باشید.
- پوشش خارجی چشم را در محل خروج عصب بینایی بررسی کنید. همچنین دقت کنید که ناحیهٔ مرکزی لکهٔ زرد فرورفته است، نه برجسته.
- برای بررسی دو عبارت باقیمانده، مسیر آسههای بینایی پس از خروج از چشم و محل ورود و شاخهشدن سرخرگ شبکیه را دنبال کنید؛ سپس تعداد عبارتهای درست را بشمارید.