سوال ۶ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۳ نوبت اول · سوال ۶ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۲: حواس
مطابق با اطلاعات کتاب درسی، مایع زلالیه مواد غذایی و اکسیژن را برای بخش‌هایی از چشم انسان فراهم می‌کند. چند مورد، ویژگی مشترک این بخش‌ها را در یک چشم سالم نشان می‌دهد؟
الف: سطح کاملاً کروی و صافی دارند.
ب: محیط شفافی را به‌وجود می‌آورند.
ج: توسط جسم مژگانی احاطه شده‌اند.
د: مجاور مایع ژله‌ای و شفاف چشم هستند.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
ابتدا باید بخش‌های موردنظر سؤال را شناسایی کنیم. زلالیه مواد غذایی و اکسیژن را به قرنیه و عدسی می‌رساند و مواد دفعی آن‌ها را نیز دریافت می‌کند؛ پس باید ویژگی‌های مشترک این دو بخش را بررسی کنیم (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۲۴).
الف ـ درست است. در چشم سالم، سطح قرنیه و عدسی صاف و دارای انحنای منظم است. تعبیر «سطح کاملاً کروی و صاف» در این سؤال به ویژگی سطح آن‌ها اشاره دارد، نه اینکه کل قرنیه یا عدسی یک کرهٔ کامل باشد. نامنظمی سطح قرنیه یا عدسی می‌تواند موجب آستیگماتیسم شود.
ب ـ درست است. قرنیه و عدسی هر دو شفاف‌اند و نور از آن‌ها عبور می‌کند. کتاب در مسیر رسیدن نور به شبکیه، عبور آن از هر دو ساختار را بیان می‌کند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۲۴).
ج ـ نادرست است. جسم مژگانی به شکل حلقه‌ای دور محل استقرار عدسی قرار دارد و عدسی با تارهای آویزی به آن متصل است؛ اما قرنیه چنین موقعیتی ندارد. بنابراین این ویژگی مشترک نیست (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۲۴ و ۲۸).
د ـ نادرست است. مایع ژله‌ای و شفاف چشم، زجاجیه است که پشت عدسی قرار دارد؛ پس عدسی با آن مجاور است، اما قرنیه مجاور زجاجیه نیست و در پشت آن زلالیه قرار دارد (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۲۴، شکل ساختار چشم).
بنابراین فقط عبارت‌های الف و ب درست‌اند و تعداد موارد مشترک برابر با است.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: انتخاب این گزینه می‌تواند ناشی از تعمیم موقعیت عدسی به قرنیه باشد. جسم مژگانی دور محل استقرار عدسی قرار دارد و زجاجیه نیز پشت عدسی است؛ این دو ویژگی برای قرنیه برقرار نیستند.
- گزینهٔ ۲: ممکن است یکی از عبارت‌های «ج» یا «د» را هم مشترک بدانید. اما قرنیه نه مانند عدسی درون حلقهٔ جسم مژگانی قرار دارد و نه با زجاجیه مجاور است؛ بنابراین هر دو عبارت نادرست‌اند.
- گزینهٔ ۴: ممکن است فقط شفافیت را ویژگی مشترک بدانید و عبارت «الف» را به معنای توپ‌مانند بودن کل عدسی و قرنیه بگیرید. منظور این عبارت، صاف و منظم بودن سطح آن‌ها در چشم سالم است، نه کروی بودن کل این ساختارها.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ابتدا از مبحث زلالیه به یاد بیاورید که این مایع مواد غذایی و اکسیژن کدام دو بخش چشم را تأمین می‌کند.
- ویژگی مشترک باید برای هر دو بخش درست باشد؛ درست بودن یک ویژگی فقط برای عدسی کافی نیست.
- در شکل چشم، موقعیت قرنیه و عدسی را نسبت به حلقهٔ جسم مژگانی و زجاجیه مقایسه کنید؛ سپس ویژگی‌های سطح و عبور نور را جداگانه بسنجید.