سوال ۲۴ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت دوم · سوال ۲۴ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۲: حواس
کدام مورد، دربارهٔ گیرنده‌های شنوایی گوش انسان، نادرست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ باید عبارت نادرست را پیدا کنیم؛ بنابراین درست‌بودن هر عبارت به معنای انتخاب‌نکردن آن است.
۱. شناسایی گیرنده‌ها: گیرنده‌های شنوایی، یاخته‌های مژک‌دار بخش حلزونی گوش درونی‌اند. لرزش مایع حلزون باعث خم‌شدن مژک‌ها، بازشدن کانال‌های یونی و تحریک این یاخته‌ها می‌شود؛ پس این گیرنده‌ها از نوع مکانیکی هستند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۲۹–۳۰).
۲. بررسی گزینهٔ ۱: مطابق آرایش نشان‌داده‌شده در شکل یاخته‌های مژک‌دار، گیرنده‌های شنوایی در جایگاه‌ها و ردیف‌های مشخصی در کنار یاخته‌های پوششی قرار دارند؛ نه اینکه با پراکندگی یکنواخت در لابه‌لای آنها پخش شده باشند. بنابراین، بخش نادرست این گزینه قید «به‌طور یکنواخت» است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۳۰، شکل ۱۰).
۳. بررسی گزینهٔ ۲: یاخته‌های گیرندهٔ شنوایی پس از تحریک، در محل ارتباط خود با رشته‌های عصبی ناقل عصبی آزاد می‌کنند. این محل ارتباط در مجرای میانی بخش حلزونی قرار دارد. دقت کنید که ناقل در شکاف سیناپسی آزاد می‌شود؛ عبارت گزینه به معنای رهاشدن آن در سراسر مایع مجرا نیست. بنابراین این گزینه درست است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۳۰، شکل ۱۰).
۴. بررسی گزینهٔ ۳: کتاب، ارتعاش را یکی از محرک‌های گیرنده‌های حس تماس معرفی می‌کند. گیرنده‌های شنوایی نیز بر اثر لرزش مایع حلزون تحریک می‌شوند؛ بنابراین اشتراک بیان‌شده میان این دو گروه درست است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۲۱ و صفحهٔ ۲۹–۳۰).
۵. بررسی گزینهٔ ۴: در شکل گیرنده‌های شنوایی، رشته‌های عصبی مرتبط با گیرنده‌ها از کنار یاخته‌های پوششی عبور می‌کنند و به بخش قاعده‌ای یاخته‌های گیرنده می‌رسند؛ پس این عبارت نیز درست است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۳۰، شکل ۱۰).
در نتیجه، قرارداشتن گیرنده‌ها میان یاخته‌های پوششی را نباید با توزیع یکنواخت آنها یکی دانست.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانش‌آموز آزادشدن ناقل عصبی را فقط به نورون‌ها نسبت دهد؛ اما یاختهٔ مژک‌دار شنوایی نیز در محل ارتباط با رشتهٔ عصبی ناقل آزاد می‌کند. این ارتباط در مجرای میانی حلزون قرار دارد؛ منظور، رهاشدن ناقل در شکاف سیناپسی است، نه پخش‌شدن آن در سراسر مایع مجرا.
- گزینهٔ ۳: تفاوت شنوایی و حس‌های پیکری ممکن است باعث شود دانش‌آموز محرک گیرنده‌های آنها را کاملاً متفاوت بداند؛ درحالی‌که گیرنده‌های شنوایی و برخی گیرنده‌های تماس، هر دو مکانیکی‌اند و با ارتعاش تحریک می‌شوند.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز تصور کند رشته‌های عصبی بدون عبور از کنار یاخته‌های پوششی مستقیماً به سطح مژک‌دار گیرنده می‌رسند؛ اما رشته‌ها از کنار یاخته‌های پوششی می‌گذرند و با بخش قاعده‌ای گیرنده‌ها ارتباط برقرار می‌کنند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «تبدیل صدا به پیام عصبی» و شکل یاخته‌های مژک‌دار حلزون را مرور کن؛ هم نوع محرک و هم آرایش یاخته‌ها مهم است.
- گیرنده‌های شنوایی یاخته‌هایی مژک‌دارند که با رشته‌های عصبی ارتباط دارند؛ همچنین برخی گیرنده‌های حس تماس به ارتعاش پاسخ می‌دهند.
- در شکل حلزون، آرایش گیرنده‌ها را نسبت به یاخته‌های پوششی بررسی کن؛ آیا صرفِ قرارگرفتن میان یاخته‌های دیگر، یکسان‌بودن پراکندگی آنها را ثابت می‌کند؟