سوال ۲۳ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت دوم · سوال ۲۳ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۳: دستگاه حرکتی
درخصوصِ عضلهٔ دو سر بازوی یک فرد سالم، کدام موارد زیر درست است؟
الف ـ از یک انتها به استخوان زند زبرین متصل است.
ب ـ از طریق دو زردپی به ناحیهٔ شانه اتصال دارد.
ج ـ آنزیمی دارد که با استفاده از اکسیژن و کراتین فسفات، کراتین می‌سازد.
د ـ اغلب با اکسایش نوعی بسپار آمین‌دار، انرژی موردنیاز خود را به دست می‌آورد.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای حل سؤال، اتصال‌های ماهیچهٔ دوسر بازو و راه‌های تأمین انرژی آن را جداگانه بررسی می‌کنیم.
الف ـ درست است. ماهیچهٔ دوسر بازو در سمت ساعد، به استخوان زند زبرین متصل می‌شود، نه زند زیرین. این اتصال از طریق زردپی انجام می‌شود؛ مطابق کتاب، غلاف‌های پیوندی ماهیچه در انتها زردپی‌ها را می‌سازند و زردپی‌ها ماهیچه را به استخوان متصل می‌کنند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۴۶–۴۷).
ب ـ درست است. ماهیچهٔ دوسر بازو در سمت شانه دو سر دارد که با دو زردپی به استخوان کتف متصل می‌شوند. بنابراین اتصال آن به ناحیهٔ شانه از طریق دو زردپی، درست است. توجه کن که «دوسر بودن» به این دو سر در سمت شانه اشاره دارد، نه صرفاً به داشتن دو انتهای ماهیچه.
ج ـ نادرست است. آنزیم کراتین‌کیناز انتقال گروه فسفات از کراتین‌فسفات به را کاتالیز می‌کند؛ در نتیجه، کراتین و تشکیل می‌شوند:
اکسیژن در این واکنش مصرف نمی‌شود. پس وجود آنزیم و تشکیل کراتین درست است، اما افزودن «با استفاده از اکسیژن» کل عبارت را نادرست می‌کند. انرژی حاصل در نهایت برای فعالیت ماهیچه به کار می‌رود؛ کتاب نیز نیاز چرخهٔ اتصال و جدایی سرهای میوزین به انرژی را بیان می‌کند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۴۸–۴۹).
د ـ نادرست است. منظور از «بسپار آمین‌دار»، پروتئین است. ماهیچه معمولاً انرژی خود را از مصرف موادی مانند گلوکز و اسیدهای چرب تأمین می‌کند، نه از اکسایش پروتئین‌ها به‌عنوان سوخت غالب. اگر گلیکوژن را در نظر بگیریم، آن نیز بسپاری از گلوکز است، نه بسپاری آمین‌دار.
بنابراین فقط عبارت‌های «الف» و «ب» درست‌اند.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است نقش اکسیژن در تأمین انرژی به واکنش کراتین‌فسفات تعمیم داده شود و پروتئین‌ها نیز سوخت معمول ماهیچه تصور شوند. اما «ج» و «د» نادرست‌اند و این گزینه عبارت درست «ب» را هم ندارد.
- گزینهٔ ۳: این گزینه ممکن است بر اثر اشتباه گرفتن زند زبرین با زند زیرین و پذیرفتن دو عبارت مربوط به تأمین انرژی انتخاب شود. درحالی‌که «الف» درست است، ولی واکنش کراتین‌فسفات اکسیژن مصرف نمی‌کند و پروتئین‌ها سوخت معمول ماهیچه نیستند.
- گزینهٔ ۴: درست بودن دو عبارت مربوط به اتصال‌های ماهیچه ممکن است باعث پذیرش شتاب‌زدهٔ همهٔ عبارت‌ها شود. بااین‌حال، هم مصرف اکسیژن در واکنش کراتین‌فسفات و هم معرفی بسپار آمین‌دار به‌عنوان سوخت معمول ماهیچه نادرست است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- دو موضوع را جداگانه بررسی کن: اتصال ماهیچه به استخوان‌ها در گفتار «ماهیچه و حرکت» و راه‌های تأمین انرژی تار ماهیچه‌ای.
- در بررسی عبارت‌های انرژی، میان مصرف اکسیژن در تنفس هوازی و انتقال مستقیم فسفات از کراتین‌فسفات به تفاوت بگذار.
- برای دو عبارت نخست، محل اتصال‌های دوسر بازو را مرور کن؛ سپس از خودت بپرس آیا اکسیژن واکنش‌دهندهٔ واکنش کراتین‌فسفات است و آیا بسپارهای آمین‌دار سوخت معمول ماهیچه‌اند؟