سوال ۳۲ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت دوم · سوال ۳۲ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۳: دستگاه حرکتی
فرد ایستاده‌ای را درنظر بگیرید که پاهایش را جفت کرده، دستانش را آویزان نموده و کف آنها را به سمت جلو قرار داده است. به‌طور معمول کدام مورد، دربارهٔ این فرد نادرست است؟ (درنظر بگیرید منظور از سر استخوان زند زبرین و زیرین، هر یک بخشی است که با استخوان بازو مفصل تشکیل می‌دهد.)
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای یافتن عبارت نادرست، باید موقعیت استخوان‌ها را در همان وضعیت توصیف‌شده بررسی کنیم، نه در حالتی که کف دست‌ها رو به عقب است.
۱. شناسایی استخوان‌ها و جهت‌ها: اسکلت محوری، محور بدن را می‌سازد و استخوان‌های اندام‌ها جزو اسکلت جانبی‌اند. در ساعد، زند زبرین در سمت شست و زند زیرین در سمت انگشت کوچک قرار دارد؛ در ساق نیز استخوان قطورتر، درشت‌نی و استخوان نازک‌تر، نازک‌نی است. نام و جایگاه این استخوان‌ها در معرفی اسکلت آمده است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۳۸).
۲. بررسی گزینهٔ ۱: درشت‌نی در سمت داخلی ساق، یعنی نزدیک‌تر به خط میانی بدن، قرار دارد؛ نازک‌نی در سمت خارجی است. پس وقتی پاها جفت باشند، دو درشت‌نی نسبت به دو نازک‌نی به یکدیگر نزدیک‌ترند. این عبارت درست است.
۳. بررسی گزینهٔ ۲: با آویزان‌بودن دست‌ها و رو به جلو بودن کف آنها، سمت انگشت کوچک به تنه نزدیک‌تر از سمت شست است. بنابراین زند زیرین نسبت به زند زبرین به بخش محوری اسکلت نزدیک‌تر است. این عبارت نیز درست است.
۴. بررسی گزینهٔ ۳: مطابق تعریف سؤال، منظور از «سر» هر استخوان، انتهای نزدیک به بازوی آن است. انتهای بالایی زند زیرین، برآمدگی آرنج را می‌سازد و بالاتر از سر زند زبرین امتداد دارد. بنابراین سر زند زبرین بالاتر از سر زند زیرین نیست و این عبارت نادرست است. نکتهٔ اصلی، مقایسهٔ انتهای نزدیک به بازوی استخوان‌هاست، نه برداشت از واژهٔ «زبرین».
۵. بررسی گزینهٔ ۴: استخوان قطورتر ساق، درشت‌نی است که به‌طور معمول از استخوان بازو طول بیشتری دارد؛ پس این عبارت درست است.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز جای درشت‌نی و نازک‌نی را برعکس تصور کند و این عبارت را نادرست بداند. درشت‌نی در سمت داخلی و نازک‌نی در سمت خارجی ساق است؛ بنابراین با جفت‌کردن پاها، دو درشت‌نی به یکدیگر نزدیک‌ترند.
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانش‌آموز وضعیت ساعد با کف دستِ رو به عقب را در نظر بگیرد یا جای دو استخوان را اشتباه کند. در وضعیت توصیف‌شده، زند زیرین در سمت انگشت کوچک و نزدیک‌تر به محور بدن است؛ پس عبارت درست است.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز طول استخوان بازو را با کل ساق یا با استخوان ران اشتباه بگیرد. در مقایسهٔ معمول استخوان‌ها، درشت‌نی از استخوان بازو بلندتر است؛ بنابراین این عبارت نادرست نیست.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ابتدا وضعیت توصیف‌شده را مجسم کن: کف دست‌ها رو به جلوست. جای استخوان‌های ساعد و ساق را نسبت به خط میانی بدن به یاد بیاور.
- زند زبرین در سمت شست و درشت‌نی در سمت داخلی ساق قرار دارد. برای بررسی عبارت مربوط به آرنج، فقط انتهای نزدیک به بازوی دو استخوان ساعد را مقایسه کن.
- در آرنج، به برآمدگی بالایی زند زیرین توجه کن و ببین انتهای نزدیک به بازوی زند زبرین نسبت به آن بالاتر قرار می‌گیرد یا پایین‌تر.