سوال ۲۸ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۳ نوبت دوم · سوال ۲۸ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۳: دستگاه حرکتی
کدام مورد را می‌توان ویژگی بخش جانبی اسکلت فردی دانست که در حالت ایستاده، پاهای خود را جفت کرده است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید هم تعلق استخوان‌ها به اسکلت جانبی و هم موقعیت آن‌ها را بررسی کنیم.
۱. تعیین محدودهٔ سؤال: اسکلت به دو بخش محوری و جانبی تقسیم می‌شود و استخوان‌های دست و پا از اجزای بخش جانبی‌اند؛ بنابراین استخوان‌های ساق در محدودهٔ سؤال قرار می‌گیرند، اما مهره‌ها متعلق به اسکلت محوری‌اند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۳۸).
۲. مقایسهٔ موقعیت استخوان‌های ساق: هر ساق دارای درشت‌نی و نازک‌نی است. درشت‌نی در سمت داخلی، یعنی نزدیک‌تر به خط میانی بدن، و نازک‌نی در سمت خارجی ساق قرار دارد. وقتی فرد ایستاده و پاهایش را جفت کرده است، درشت‌نی‌های دو پا در سمت روبه‌روی یکدیگر قرار می‌گیرند؛ درحالی‌که نازک‌نی‌ها در دو سمت بیرونی ساق‌ها هستند. بنابراین فاصلهٔ دو درشت‌نی از یکدیگر کمتر از فاصلهٔ دو نازک‌نی است و عبارت گزینهٔ ۲ درست است.
۳. بررسی سایر عبارت‌ها:
- گزینهٔ ۱: کشکک در جلوی مفصل زانو و مقابل انتهای پایینی استخوان ران قرار دارد؛ بنابراین نمی‌توان گفت «فقط» در جلوی درشت‌نی است.
- گزینهٔ ۳: حتی با یادآوری نقش حفاظتی ستون مهره‌ها برای نخاع، این گزینه پاسخ سؤال نیست؛ زیرا ستون مهره‌ها جزو اسکلت محوری است. کتاب نیز حفاظت از نخاع را از وظایف اسکلت معرفی می‌کند، اما هر ساختار محافظ نخاع الزاماً جزو اسکلت جانبی نیست (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۳۸–۳۹).
- گزینهٔ ۴: مفصل محل اتصال استخوان‌ها به یکدیگر است (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۴۲–۴۳). استخوان‌های مچ در چند ردیف قرار دارند و با یکدیگر نیز مفصل می‌شوند؛ پس ارتباط کلی ناحیهٔ مچ با ساعد و کف دست را نمی‌توان به «هر استخوان مچ» تعمیم داد.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است به‌دلیل قرارگیری کشکک در جلوی زانو، آن را فقط در جلوی درشت‌نی تصور کنید؛ اما کشکک در جلوی مفصل زانو و مقابل بخش پایینی استخوان ران قرار دارد، پس قید «فقط» این عبارت را نادرست می‌کند.
- گزینهٔ ۳: ممکن است با یادآوری نقش ستون مهره‌ها در حفاظت از نخاع، این عبارت را انتخاب کنید؛ اما مهره‌ها متعلق به اسکلت محوری‌اند، نه جانبی. همچنین مجرای مهره‌ای از روی‌هم‌قرارگرفتن سوراخ مهره‌های ستون مهره‌ها تشکیل می‌شود، نه صرفاً مهره‌های ناحیهٔ پشت.
- گزینهٔ ۴: این گزینه از تعمیم آرایش کلی ناحیهٔ مچ به تک‌تک استخوان‌های آن ناشی می‌شود؛ استخوان‌های مچ چندردیفی‌اند و هر استخوان مچ، هم‌زمان با استخوان ساعد و استخوان کف دست مفصل نمی‌شود.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ابتدا تفاوت اسکلت محوری و جانبی را از گفتار اول فصل دستگاه حرکتی به یاد بیاورید؛ آیا همهٔ گزینه‌ها دربارهٔ اسکلت جانبی‌اند؟
- در بررسی استخوان‌های ساق، «داخلی» و «خارجی» را نسبت به خط میانی بدن مشخص کنید؛ درشت‌نی در سمت داخلی ساق و نازک‌نی در سمت خارجی آن است.
- دو ساق را هنگام جفت‌بودن پاها تصور کنید: استخوان‌های سمت داخلی، رو به یکدیگرند و استخوان‌های سمت خارجی، دورتر از خط میانی قرار می‌گیرند. اکنون فاصلهٔ دو جفت استخوان هم‌نام را مقایسه کنید.