سوال ۲۳ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت دوم · سوال ۲۳ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۳: دستگاه حرکتی
درخصوص ساختار ماهیچة توأم انسان، کدام موارد زیر درست است؟
الف: تعدادی رنگدانة قرمز در درون هر تار عضلانی قرار دارد.
ب: در نزدیکیِ تارچه‌ها، اندامک‌ها و مادة زمینة سیتوپلاسم وجود دارد.
ج: هسته‌ها منحصراً در مجاورت غلاف اطراف هر دسته تارهای عضلانی مستقر شده‌اند.
د: نوعی بافت پیوندی با مادة زمینه‌ای اندک، در اطراف دسته تارهای ماهیچه‌ای وجود دارد.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
ماهیچهٔ توأم از ماهیچه‌های اسکلتی است؛ بنابراین باید عبارت‌ها را بر اساس ساختار ماهیچهٔ اسکلتی بررسی کنیم. نکتهٔ اصلی، تفاوت «تار ماهیچه‌ای» با «تارچه» و «دستهٔ تارها» است: هر تار یک یاخته است، درون آن تارچه‌های فراوان وجود دارد و چند تار در کنار هم یک دسته را می‌سازند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۴۶–۴۷).
الف) درست است. رنگ‌دانهٔ قرمز تار ماهیچه‌ای، میوگلوبین است که در ذخیرهٔ اکسیژن نقش دارد. تارهای کند مقدار زیادی میوگلوبین دارند و مقدار آن در تارهای تند کمتر است؛ پس سفید نامیده‌شدن تار تند به معنای نداشتن میوگلوبین نیست. بنابراین وجود این رنگ‌دانه در هر دو نوع تار پذیرفتنی است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۵۰–۵۱).
ب) درست است. تارچه‌ها ساختارهای درون یاختهٔ ماهیچه‌ای‌اند و موازی یکدیگر در طول آن قرار می‌گیرند؛ آن‌ها تمام فضای درون یاخته را اشغال نمی‌کنند. در اطراف و میان آن‌ها، مادهٔ زمینه‌ای سیتوپلاسم و اندامک‌هایی مانند میتوکندری وجود دارد. کتاب نیز ضمن معرفی تارچه‌های درون تار، به وجود میتوکندری در تارهای ماهیچه‌ای اشاره می‌کند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۴۶–۴۷ و ۵۰–۵۱).
ج) نادرست است. هر تار ماهیچه‌ای اسکلتی چند هسته دارد که در حاشیهٔ همان یاخته، نزدیک غشای آن قرار گرفته‌اند. اما غلاف دور «دستهٔ تارها» چندین یاخته را با هم احاطه می‌کند؛ بنابراین هسته‌های تارهای درونی دسته نیز وجود دارند و نمی‌توان همهٔ هسته‌ها را منحصراً نزدیک غلاف دسته دانست. این عبارت، حاشیهٔ یک یاخته را با حاشیهٔ یک دسته اشتباه گرفته است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۴۶–۴۷، شکل‌های ۱۱ و ۱۲).
د) درست است. اطراف دسته‌های تار ماهیچه‌ای، غلافی از بافت پیوندی رشته‌ای محکم وجود دارد. در این نوع بافت، رشته‌ها فراوان و مادهٔ زمینه‌ای نسبتاً اندک است؛ پس توصیف عبارت با ویژگی غلاف سازگار است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۴۶–۴۷؛ با یادآوری ویژگی بافت پیوندی رشته‌ای از زیست‌شناسی ۱).
در نتیجه، عبارت‌های «الف»، «ب» و «د» درست‌اند و «ج» نادرست است.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است جایگاه هسته در حاشیهٔ تار ماهیچه‌ای را با جایگاه آن در حاشیهٔ دسته‌تار اشتباه بگیرید و «ج» را درست بدانید. درحالی‌که «ج» نادرست است و این گزینه، عبارت‌های درست «ب» و «د» را نیز در بر ندارد.
- گزینهٔ ۳: ممکن است از نام «تار سفید» نتیجه بگیرید که این تار اصلاً میوگلوبین ندارد و «الف» را حذف کنید؛ اما مقدار میوگلوبین آن کمتر است، نه صفر. همچنین محدودکردن هسته‌ها به مجاورت غلاف دسته‌تار در «ج» نادرست است.
- گزینهٔ ۴: اگر تفاوت «تار ماهیچه‌ای» و «دستهٔ تارهای ماهیچه‌ای» نادیده گرفته شود، ممکن است همهٔ عبارت‌ها درست به نظر برسند. هسته‌ها در حاشیهٔ هر تار قرار دارند، نه منحصراً نزدیک غلاف دور دسته‌تار؛ بنابراین «ج» نادرست است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ساختار ماهیچهٔ اسکلتی را در سه سطح مرور کنید: ماهیچه، دستهٔ تارها و تار ماهیچه‌ای. سپس ویژگی‌های یک یاخته را از ویژگی‌های غلاف دور یک دسته جدا کنید.
- در مقایسهٔ تارهای تند و کند، «کمتر بودن» رنگ‌دانه را با «نبودن» آن یکی نگیرید. همچنین تارچه فقط بخشی از محتویات یاخته است، نه تمام آن.
- قید «منحصراً» را در عبارت مربوط به هسته‌ها بررسی کنید: آیا همهٔ تارهای یک دسته در تماس با غلاف دور آن دسته‌اند؟ جایگاه هسته باید نسبت به مرز خودِ یاخته سنجیده شود.