سوال ۲۴ · زیستشناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت دوم · سوال ۲۴ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیستشناسی · زیستشناسی ۳ · فصل ۳: انتقال اطلاعات در نسلها
با توجه به اینکه صفت رنگ در نوعی ذرت، صفتی با سه جایگاه ژنی است که هرکدام دو دگره (الل) دارد، برای نشان دادن ژنها در این سه جایگاه از حروف بزرگ و کوچک ، و استفاده میکنیم. نظر به اینکه صفات چندجایگاهی، رخنمود (فنوتیپ)های پیوستهای دارند و نمودار توزیع فراوانی این رخنمود (فنوتیپ)ها شبیه به زنگوله است، کدام مورد، عبارت زیر را بهطور مناسب کامل میکند؟
«همة ذرتهایی که فقط ................... دارند، با فاصلة یکسان از ذرتهایی قرار دارند که فقط دارای ................... هستند.»
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
ملاک حل، تعداد دگرههای بارز است، نه صرفاً تعداد جایگاههای خالص یا ناخالص. طبق کتاب، هرچه تعداد دگرههای بارز بیشتر باشد، رنگ قرمز ذرت بیشتر است؛ بنابراین فاصلهٔ رخنمودها روی محور رنگ را با اختلاف تعداد دگرههای بارز مقایسه میکنیم، نه با ارتفاع نمودار فراوانی (زیستشناسی ۳، صفحهٔ ۴۴–۴۵).
گام اول: سهم هر نوع جایگاه را مشخص میکنیم.
دو دگرهٔ یکسان، جایگاه خالص و دو دگرهٔ متفاوت، جایگاه ناخالص میسازند (زیستشناسی ۳، صفحهٔ ۳۹–۴۰). پس برای نمونه:
- جایگاه خالص بارز مانند ، دارای دگرهٔ بارز است.
- جایگاه ناخالص مانند ، دارای دگرهٔ بارز است.
- جایگاه خالص نهفته مانند ، هیچ دگرهٔ بارزی ندارد.
گام دوم: گروه اول در گزینهٔ سوم را بررسی میکنیم.
این ذرتها دقیقاً دو جایگاه ناخالص دارند؛ پس جایگاه سوم خالص است و دو حالت دارد:
- اگر خالص نهفته باشد، مانند ، تعداد دگرههای بارز برابر است با .
- اگر خالص بارز باشد، مانند ، تعداد دگرههای بارز برابر است با .
پس همهٔ افراد این گروه، صرفنظر از اینکه کدام جایگاه خالص است، در یکی از دو ردهٔ دارای یا دگرهٔ بارز قرار میگیرند.
گام سوم: گروه دوم در گزینهٔ سوم را بررسی میکنیم.
این گروه دقیقاً یک جایگاه خالص بارز و یک جایگاه خالص نهفته دارد؛ بنابراین جایگاه سوم باید ناخالص باشد، وگرنه تعداد یکی از دو نوع جایگاه خالص بیشتر میشود. نمونهٔ آن است و تعداد دگرههای بارزش برابر است با:
گام چهارم: فاصلهها را مقایسه میکنیم.
فاصلهٔ هر یک از دو ردهٔ گروه نخست از ردهٔ گروه دوم برابر است:
بنابراین همهٔ ذرتهای گروه نخست، در دو سوی ردهٔ گروه دوم و با فاصلهای یکسان از آن قرار دارند؛ پس عبارت با گزینهٔ سوم بهدرستی کامل میشود.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: ممکن است تصور شود خالصبودن دو جایگاه، شدت رنگ را مشخص میکند؛ اما بارز یا نهفتهبودن آنها نیز مهم است. تعداد دگرههای بارز در گروه اول میتواند ، یا باشد، درحالیکه گروه دوم دگرهٔ بارز دارد؛ پس فاصلهها یکسان نیستند.
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانشآموز فقط اختلاف تعداد جایگاههای ناخالص را ملاک فاصله بداند. گروه اول میتواند ، یا و گروه دوم یا دگرهٔ بارز داشته باشد؛ بنابراین فاصلهٔ همهٔ افراد دو گروه یکسان نیست.
- گزینهٔ ۴: ممکن است خالصبودن همهٔ جایگاهها با یکسانبودن رخنمود اشتباه گرفته شود. تعداد دگرههای بارز گروه اول ، ، یا و گروه دوم است؛ بنابراین فاصلههای ممکن ، و هستند، نه یک فاصلهٔ ثابت.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در بخش صفات چندجایگاهی به یاد بیاورید که شدت رنگ قرمز ذرت به تعداد کدام نوع دگره بستگی دارد؛ تعداد جایگاههای ناخالص بهتنهایی کافی نیست.
- برای هر جایگاه، سهم حالت خالص بارز، ناخالص و خالص نهفته را در تعداد دگرههای بارز بنویسید؛ سپس حالتهای ممکن جایگاه باقیمانده را بررسی کنید.
- به دنبال حالتی باشید که گروه نخست فقط دو شدت رنگ ممکن داشته باشد و شدت رنگ همهٔ افراد گروه دوم دقیقاً در میانهٔ آن دو قرار بگیرد.