سوال ۱ زیست کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت اول با پاسخ تشریحی

۱. تعیین الگوی وراثت: بیماری ناشی از فقدان عامل انعقادی هشت، هموفیلی است که وراثت وابسته به $X$ و نهفته دارد. دگرهٔ سالم را با $H$ و دگرهٔ بیماری را با $h$ نشان می‌دهیم؛ در فام‌تن $Y$ نیز جایگاهی برای این دگره‌ها وجود ندارد (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۴۳).

۲. شرط تولد دختر بیمار: ژن‌نمود دختر بیمار باید $X^hX^h$ باشد؛ بنابراین باید از پدر و مادر خود، هرکدام یک $X^h$ دریافت کند. پس پدر حتماً بیمار و دارای ژن‌نمود $X^hY$ است و مادر نیز باید دگرهٔ $h$ داشته باشد.

۳. شرط تولد پسر سالم: ژن‌نمود پسر سالم $X^HY$ است. پسر فام‌تن $Y$ را از پدر و فام‌تن $X^H$ را از مادر می‌گیرد؛ بنابراین مادر باید دگرهٔ سالم $H$ را نیز داشته باشد. با کنار هم گذاشتن دو شرط، ژن‌نمود مادر باید $X^HX^h$ باشد؛ چنین زنی سالم و ناقل است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۴۳).

۴. بررسی آمیزش: در آمیزش پدر بیمار با مادر سالمِ ناقل، یعنی $X^hY \times X^HX^h$، ژن‌نمودهای ممکن فرزندان عبارت‌اند از:

• $X^HX^h$: دختر سالم و ناقل
• $X^hX^h$: دختر بیمار
• $X^HY$: پسر سالم
• $X^hY$: پسر بیمار

پس تولد پسر سالم و دختر بیمار، هر دو در این آمیزش ممکن است. توجه کنید که در این سؤال، مادر سالم باید ناقل باشد؛ مادر سالمِ غیرناقل با ژن‌نمود $X^HX^H$ نمی‌تواند دختر بیمار داشته باشد؛ همان‌طور که در مثال کتاب نیز فرزندان مادر سالمِ غیرناقل و پدر بیمار، هموفیل نمی‌شوند (زیست‌شناسی ۳، صفحه‌های ۴۳–۴۴).

پاسخ: گزینهٔ ۳