سوال ۹ زیست کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت اول با پاسخ تشریحی

۱. معیار گروه‌بندی را مشخص می‌کنیم.
ژن‌نمود، ترکیب دگره‌های فرد و رخ‌نمود، حالت بروز صفت است؛ بنابراین یکسان بودن رخ‌نمود لزوماً به معنی یکسان بودن ژن‌نمود نیست (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۴۰–۴۱). در هر جایگاه، دو دگرهٔ یکسان نشان‌دهندهٔ حالت خالص و دو دگرهٔ متفاوت نشان‌دهندهٔ حالت ناخالص‌اند.

در الگوی سه‌جایگاهی رنگ ذرت، اثر دگره‌های مؤثر بر رنگ با هم جمع می‌شود. برای جلوگیری از اشتباه با نام گروه‌های سؤال، جایگاه‌ها را با $X/x$، $Y/y$ و $Z/z$ نشان می‌دهیم و حروف بزرگ را دگره‌های مؤثر در تولید رنگ در نظر می‌گیریم. تعداد این دگره‌ها از $0$ تا $6$ تغییر می‌کند و هفت گروه رنگی ایجاد می‌شود.

۲. جای گروه‌های نام‌گذاری‌شده را پیدا می‌کنیم.
گروه $\mathrm{A}$، ستون میانی و دارای بیشترین فراوانی است؛ افراد آن سه دگرهٔ مؤثر دارند. کمترین فراوانی مربوط به دو انتهای نمودار است؛ پس گروه $\mathrm{B}$ هرکدام از این دو انتها باشد، افرادش یا هیچ دگرهٔ مؤثری ندارند یا شش دگرهٔ مؤثر دارند.

۳. گروه‌های مجاور قله را بررسی می‌کنیم.
افراد دو ستون مجاور گروه $\mathrm{A}$، به‌ترتیب دو یا چهار دگرهٔ مؤثر دارند. در ستون دارای دو دگرهٔ مؤثر، دو نمونه عبارت‌اند از:

• $XXyyzz$: هر سه جایگاه خالص‌اند.

• $XxYyzz$: فقط یک جایگاه خالص است.

در ستون دارای چهار دگرهٔ مؤثر نیز همین تفاوت دیده می‌شود:

• $XXYYzz$: هر سه جایگاه خالص‌اند.

• $XXYyZz$: فقط یک جایگاه خالص است.

پس در هرکدام از گروه‌های مجاور قله، بعضی افراد در هر سه جایگاه خالص‌اند و بعضی چنین نیستند؛ در نتیجه گزینهٔ اول درست است.

۴. سایر عبارت‌ها را کنترل می‌کنیم.
گروه مجاور هر انتهای نمودار، یک یا پنج دگرهٔ مؤثر دارد؛ مانند $Xxyyzz$ یا $XxYYZZ$. همهٔ افراد این گروه‌ها دقیقاً دو جایگاه خالص و یک جایگاه ناخالص دارند؛ پس قید «فقط بعضی» در گزینهٔ دوم نادرست است.

افراد دو انتهای نمودار، $xxyyzz$ یا $XXYYZZ$ هستند و هیچ جایگاه ناخالصی ندارند؛ بنابراین گزینهٔ سوم نادرست است.

در گروه میانی نیز هم $XXYyzz$ با دو جایگاه خالص و هم $XxYyZz$ بدون جایگاه خالص وجود دارند؛ پس حکم «همه» در گزینهٔ چهارم درست نیست.

پاسخ: گزینهٔ ۱