سوال ۸ زیست کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت دوم با پاسخ تشریحی

نکتهٔ اصلی سؤال، عبارت «برای همهٔ حالات، محتمل است» است؛ یعنی پیامد موردنظر باید برای هر دو صفت و با هر ژن‌نمود ممکن پدر، امکان وقوع داشته باشد؛ نه اینکه حتماً در همهٔ تولدها رخ دهد.

۱. تعیین ژن‌نمودها
فرد خالص، دو دگرهٔ یکسان و فرد ناخالص، دو دگرهٔ متفاوت دارد (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۳۹–۴۰).

در صفت داسی‌شدن، دگرهٔ هموگلوبین طبیعی را با $A$ و دگرهٔ هموگلوبین داسی را با $S$ نشان می‌دهیم. در شرایط طبیعی، فرد $AA$ سالم، فرد $AS$ سالم و ناخالص، و فرد $SS$ بیمار است. این صفت اتوزومی است؛ بنابراین الگوی انتقال دگره‌های آن به دختر و پسر تفاوتی ندارد.

هموفیلی، صفتی نهفته و وابسته به فام‌تن $X$ است. زن $X^H X^H$ سالم و خالص، زن $X^H X^h$ سالم و ناقل، و زن $X^h X^h$ بیمار است. مرد نیز می‌تواند سالم با ژن‌نمود $X^H Y$ یا بیمار با ژن‌نمود $X^h Y$ باشد (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۴۳–۴۴).

۲. بررسی صفت داسی‌شدن
مادر ناخالص، ژن‌نمود $AS$ دارد. همهٔ حالت‌های پدر را بررسی می‌کنیم:

• پدر $AA$: آمیزش $AS\times AA$ می‌تواند فرزند $AS$ ایجاد کند.
• پدر $AS$: آمیزش $AS\times AS$ می‌تواند فرزند $AS$ ایجاد کند.
• پدر $SS$: آمیزش $AS\times SS$ نیز می‌تواند فرزند $AS$ ایجاد کند.

پس با هر ژن‌نمود پدر، تولد دختر $AS$ امکان‌پذیر است؛ چنین دختری در شرایط طبیعی سالم و ناخالص است.

۳. بررسی هموفیلی
مادر ناخالص، ژن‌نمود $X^H X^h$ دارد. دختر، یک فام‌تن $X$ از مادر و یک فام‌تن $X$ از پدر دریافت می‌کند:

• اگر پدر سالم، یعنی $X^H Y$ باشد، دختر با دریافت $X^h$ از مادر می‌تواند ژن‌نمود $X^H X^h$ داشته باشد.
• اگر پدر بیمار، یعنی $X^h Y$ باشد، دختر با دریافت $X^H$ از مادر می‌تواند ژن‌نمود $X^H X^h$ داشته باشد.

در هر دو حالت، تولد دختر سالم و ناقل امکان‌پذیر است. سالم بودن دختر ناقل نیز با الگوی مطرح‌شده در جدول وراثت هموفیلی کتاب سازگار است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۴۳–۴۴).

بنابراین، برای هر دو صفت و مستقل از ژن‌نمود پدر، مادر ناخالص می‌تواند دختری سالم و ناخالص به دنیا آورد.

پاسخ: گزینهٔ ۳