سوال ۵ زیست کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت دوم با پاسخ تشریحی

۱. تعیین ملاک سؤال
سؤال به دنبال ویژگی «فقط بعضی» از گویچه‌های سفید است، نه ویژگی مشترک همهٔ آن‌ها. طبق کتاب، گویچه‌های سفید همگی هسته دارند، هرچند شکل هسته و ویژگی‌های سیتوپلاسم آن‌ها متفاوت است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۶۳–۶۴).

۲. بررسی همانندسازی دنای هسته‌ای
داشتن هسته و دنا، الزاماً به معنای انجام همانندسازی نیست. برخی گویچه‌های سفید، مانند لنفوسیت‌هایی که در پاسخ ایمنی فعال می‌شوند، توانایی تکثیر دارند؛ اما بسیاری از گویچه‌های سفیدِ تمایزیافته تقسیم نمی‌شوند. پس همانندسازی دنای هسته‌ای در همهٔ آن‌ها رخ نمی‌دهد.
دنای هسته‌ای با پیچیدن به دور پروتئین‌های هیستونی، هسته‌تن‌ها را می‌سازد. برای همانندسازی، ساختار فشردهٔ فامینه باید بازتر شود و آرایش هسته‌تن‌ها تغییر کند تا عوامل همانندسازی به دنا دسترسی پیدا کنند. بنابراین ویژگی گزینهٔ ۱ فقط دربارهٔ بخشی از گویچه‌های سفید صادق است. این نتیجه از ارتباط مباحث ساختار دنا و همانندسازی با تکثیر لنفوسیت‌ها به دست می‌آید (زیست‌شناسی ۳، فصل ۱؛ زیست‌شناسی ۲، فصل ۵).

۳. بررسی سایر ویژگی‌ها

• گزینهٔ ۲: ایجاد فرورفتگی یا برآمدگی غشا در فرایندهای درون‌بری و برون‌رانی با مصرف انرژی همراه است. نباید این عبارت را فقط معادل بیگانه‌خواری دانست؛ این فرایندهای غشایی به گروه خاصی از گویچه‌های سفید محدود نیستند.
• گزینهٔ ۳: منظور، عبور مواد از منافذ پوشش هسته است. چون همهٔ گویچه‌های سفید هسته دارند، این ویژگی اختصاصی بعضی از آن‌ها نیست (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۶۳–۶۴).
• گزینهٔ ۴: راکیزه دارای دنای مستقل است و گویچه‌های سفید نیز راکیزه دارند؛ پس این ویژگی بین آن‌ها مشترک است. از دست دادن هسته و بیشتر اندامک‌ها هنگام بلوغ، مربوط به گویچه‌های قرمز انسان است و نباید به گویچه‌های سفید تعمیم داده شود (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۶۲).

پاسخ: گزینهٔ ۱