سوال ۴ · زیستشناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۵ · سوال ۴ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیستشناسی · زیستشناسی ۱ · فصل ۴: گردش مواد در بدن
مطابق با اطلاعات کتاب درسی، در انسان، تولید گِرده (پلاکت)ها در نوعی اندام لنفی، منحصر به دوران جنینی است. چند مورد را میتوان دربارة این اندام بیان نمود؟
الف: از اندامهای دستگاه گوارش محسوب میشود.
ب: در سمت کلیهای است که موقعیت بالاتری دارد.
ج: در تنظیم تعداد و کیفیت یاختههای خونی نقش دارد.
د: خون خارجشده از آن، ابتدا با خون نوعی غدة درونریز میپیوندد.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. شناسایی اندام موردنظر
کتاب، کبد و طحال را از محلهای تولید یاختههای خونی و گِردهها در دوران جنینی معرفی میکند؛ درحالیکه در فرد بالغ، این تولید در مغز قرمز استخوان انجام میشود (زیستشناسی ۱، صفحهٔ ۶۱–۶۲). از میان کبد و طحال، فقط طحال در فهرست اندامهای لنفی قرار دارد؛ پس اندام موردنظر سؤال «طحال» است (زیستشناسی ۱، صفحهٔ ۵۹–۶۰).
۲. بررسی عبارتها
الف ـ نادرست: طحال از اندامهای لنفی است، نه از اندامهای دستگاه گوارش. نباید آن را با کبد اشتباه گرفت؛ هرچند هر دو در دوران جنینی در خونسازی نقش دارند.
ب ـ درست: طحال در سمت چپ بدن قرار دارد. کلیهٔ چپ نیز نسبت به کلیهٔ راست در موقعیت بالاتری قرار گرفته است؛ بنابراین طحال در سمت کلیهای است که بالاتر قرار دارد.
ج ـ درست: طحال با حذف یاختههای خونی پیر یا معیوب، در تنظیم تعداد و کیفیت یاختههای خونی نقش دارد. پس پایان یافتن خونسازی جنینی در این اندام، به معنای پایان یافتن نقش آن در وضعیت یاختههای خون نیست.
د ـ نادرست: مطابق مسیر نشاندادهشده در شکل گردش خون دستگاه گوارش، خون خارجشده از طحال ابتدا با خون معده همراه میشود، نه با خون لوزالمعده. لوزالمعده فعالیت درونریز دارد، اما پیوستن خون آن در ادامهٔ مسیر، برای درست بودن عبارتی که قید «ابتدا» دارد کافی نیست.
۳. جمعبندی
فقط عبارتهای «ب» و «ج» درستاند؛ بنابراین تعداد عبارتهای درست برابر با است.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۲: ممکن است با درست دانستن عبارت «د»، سه عبارت را درست بشمارید. اما در مسیر نشاندادهشده در کتاب، خون خروجی طحال ابتدا با خون معده همراه میشود؛ بنابراین، پیوستن بعدی خون لوزالمعده، عبارت دارای قید «ابتدا» را درست نمیکند.
- گزینهٔ ۳: ممکن است فقط موقعیت طحال در سمت چپ بدن را در نظر بگیرید و نقش آن در حذف یاختههای خونی پیر یا معیوب را فراموش کنید. این نقش باعث میشود عبارت «ج» نیز درست باشد.
- گزینهٔ ۴: این انتخاب میتواند از یکی دانستن طحال و کبد، به دلیل خونسازی جنینی هر دو، و نیز بیتوجهی به قید «ابتدا» در عبارت «د» ناشی شود. طحال برخلاف کبد اندام گوارشی نیست و عبارت «د» نیز مسیر نخست پیوستن خون را درست بیان نمیکند.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ابتدا اندامی را پیدا کنید که هم در فهرست اندامهای لنفی آمده باشد و هم در دوران جنینی خونسازی کند؛ هر اندام خونساز جنینی الزاماً لنفی نیست.
- پس از شناسایی اندام، جایگاه آن را با کلیهٔ چپ مقایسه کنید و نقش آن را در حذف یاختههای خونی پیر و معیوب به یاد آورید.
- برای داوری دربارهٔ عبارت آخر، مسیر سیاهرگی آن اندام را در شکل گردش خون دستگاه گوارش دنبال کنید؛ قید «ابتدا» و تفاوت معده با لوزالمعده تعیینکنندهاند.