سوال ۹ · زیستشناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت اول · سوال ۹ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیستشناسی · زیستشناسی ۱ · فصل ۴: گردش مواد در بدن
چند مورد، برای تکمیل عبارت زیر مناسب است؟
«بهطور معمول، ..................... یاختههای ماهیچهٔ قلب یک انسان بالغ، ..................... .»
الف: همه ـ گیرندهٔ پیک دوربُرد را دارند.
ب: فقط بعضی از ـ قابلیت تحریک خودبهخودی را دارند.
ج: همه ـ توانایی هدایت پیام الکتریکی را دارند.
د: فقط بعضی از ـ به رشتههای کلاژن موجود در بافت پیوندی متصل هستند.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای حل سؤال، باید در هر مورد هم ویژگی یاخته و هم قید «همه» یا «فقط بعضی» را بررسی کنیم.
الف) درست است. پیک دوربُرد همان هورمون است که از راه خون به یاختهٔ هدف میرسد. یاختههای ماهیچهٔ قلب گیرندهٔ هورمونی دارند و میتوانند تحت تأثیر هورمونها قرار گیرند؛ برای نمونه، آدرنالین بر فعالیت قلب اثر میگذارد. غیرارادیبودن ماهیچهٔ قلب به معنای نداشتن گیرندهٔ هورمونی نیست.
ب) درست است. کتاب، تحریک خودبهخودی را ویژگی اختصاصی بعضی از یاختههای ماهیچهٔ قلب معرفی میکند که شبکهٔ هادی را تشکیل میدهند. بنابراین، نباید توانایی ایجاد خودبهخودی پیام را به تمام یاختههای ماهیچهٔ قلب نسبت داد. (زیستشناسی ۱، صفحهٔ ۵۲)
ج) درست است. هدایت پیام الکتریکی منحصر به یاختههای شبکهٔ هادی نیست. ارتباط یاختههای ماهیچهٔ قلب از طریق صفحات بینابینی باعث انتشار پیام میان آنها میشود؛ در نتیجه، یاختههای معمولی ماهیچهٔ قلب نیز پیام را منتقل میکنند. ویژگی شبکهٔ هادی، تخصصیافتگی برای ایجاد و هدایت سریع پیام است، نه اینکه سایر یاختهها اصلاً توانایی هدایت نداشته باشند. (زیستشناسی ۱، صفحههای ۵۱ و ۵۲)
د) درست است. میان یاختههای ماهیچهٔ قلب، بافت پیوندی متراکم وجود دارد و کتاب اتصال «بسیاری» از یاختههای ماهیچهای به رشتههای کلاژن این بافت را بیان میکند. در برداشت موردنظر سؤال، این ویژگی به بخشی از یاختهها مربوط است و به همهٔ آنها تعمیم داده نمیشود. (زیستشناسی ۱، صفحهٔ ۵۱)
پس هر چهار مورد برای تکمیل عبارت مناسباند.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانشآموز تنها ویژگی مربوط به تحریک خودبهخودی را درست تشخیص دهد و بقیه را رد کند؛ اما داشتن گیرندهٔ هورمونی، انتقال پیام الکتریکی و اتصال بخشی از یاختهها به کلاژن نیز با مطالب کتاب سازگارند.
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانشآموز هدایت پیام الکتریکی را منحصر به شبکهٔ هادی بداند یا غیرارادیبودن قلب را به معنای نداشتن گیرندهٔ هورمونی بگیرد. هیچیک درست نیست و شمار عبارتهای درست به دو مورد محدود نمیشود.
- گزینهٔ ۳: ممکن است دانشآموز واژهٔ «بسیاری» در توضیح اتصال به کلاژن را معادل «همه» بگیرد و مورد «د» را کنار بگذارد؛ در برداشت موردنظر کتاب، این اتصال ویژگی بخشی از یاختههای ماهیچهٔ قلب است، نه همهٔ آنها.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ویژگیهای عمومی یاختههای ماهیچهٔ قلب را از ویژگیهای اختصاصی یاختههای شبکهٔ هادی جدا کن؛ به نقش بافت پیوندی میان یاختهها نیز توجه کن.
- ایجاد خودبهخودی پیام با انتقال پیام یکسان نیست. همچنین غیرارادیبودن انقباض، اثرپذیری یاخته از هورمونها را نفی نمیکند.
- برای بررسی مورد آخر، به واژهٔ «بسیاری» در توصیف اتصال یاختههای ماهیچهای به کلاژن دقت کن؛ سپس نتیجهٔ بررسی هر مورد را جداگانه در شمارش وارد کن.