سوال ۲۲ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت دوم · سوال ۲۲ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۴: گردش مواد در بدن
مطابق با اطلاعات کتاب درسی، در نوعی جانور بی‌مهره، مویرگ‌ها در کنار یاخته‌ها قرار دارند و با کمک آب میان‌بافتی، تبادل مواد غذایی، دفعی و گازها به انجام می‌رسد. کدام عبارت، در مورد این جانور نادرست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. شناسایی جانور: توصیف صورت سؤال مربوط به «سامانهٔ گردش بسته» است؛ در این سامانه، خون درون رگ‌ها جریان دارد و تبادل مواد با یاخته‌ها به واسطهٔ آب میان‌بافتی انجام می‌شود. نمونهٔ بی‌مهره‌ای که کتاب برای این سامانه معرفی می‌کند، کرم خاکی از کرم‌های حلقوی است (زیست‌شناسی ۱، صفحه‌های ۶۵–۶۶). در مقابل، جانوران دارای گردش باز مویرگ ندارند؛ بنابراین توصیف سؤال به آن‌ها مربوط نیست (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۶۵).
۲. بررسی عبارت‌ها دربارهٔ کرم خاکی:
- گزینهٔ ۱ درست است: کرم خاکی تنفس پوستی دارد؛ گازهای تنفسی از پوست عبور می‌کنند و با خون مویرگ‌های زیرپوستی مبادله می‌شوند. قورباغه نیز، علاوه بر تنفس ششی، تنفس پوستی دارد.
- گزینهٔ ۲ درست است: کرم خاکی و کرم کبد هر دو دستگاه‌های تولیدمثلی نر و ماده را دارند.
- گزینهٔ ۳ درست است: کرم خاکی جانوری آزادزی است؛ پلاناریا نیز در کتاب نمونه‌ای از کرم‌های پهن آزادزی معرفی شده است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۶۵).
- گزینهٔ ۴ نادرست است: کرم خاکی دهان و لولهٔ گوارش دارد، اما کرم کدو فاقد دهان و دستگاه گوارش است و مواد غذایی آمادهٔ موجود در رودهٔ میزبان را از سطح بدن جذب می‌کند. بنابراین، اشکال عبارت در نسبت‌دادن دهان و لولهٔ گوارش به کرم کدو است، نه در وجود این ساختارها در کرم خاکی.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است با توجه به وجود شش در قورباغه، تنفس پوستی آن را نادیده بگیرید. اما قورباغه تنفس پوستی هم دارد و کرم خاکی نیز از راه پوست و با مشارکت مویرگ‌های زیرپوستی تبادل گاز می‌کند؛ پس این عبارت درست است.
- گزینهٔ ۲: اگر تصور کنید در همهٔ جانوران، دستگاه‌های تولیدمثلی نر و ماده در افراد جداگانه قرار دارند، ممکن است این عبارت را انتخاب کنید. کرم خاکی و کرم کبد هر دو دارای دستگاه‌های تولیدمثلی نر و ماده‌اند؛ بنابراین این مقایسه درست است.
- گزینهٔ ۳: ممکن است ویژگی انگلی‌بودنِ بعضی کرم‌ها را به همهٔ کرم‌ها تعمیم دهید. کرم خاکی مانند پلاناریا آزادزی است و برای زندگی به بدن میزبان وابسته نیست؛ پس این عبارت نادرست نیست.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در گفتار تنوع گردش مواد، به نمونهٔ بی‌مهره‌ای توجه کنید که کتاب برای سامانهٔ گردش بسته معرفی کرده است.
- پس از شناسایی جانور، ویژگی‌های هر دو طرفِ مقایسه را بررسی کنید؛ وجود واژهٔ «همانند» یعنی ویژگی باید در هر دو جانور برقرار باشد.
- در مقایسهٔ گوارشی، به یاد بیاورید کدام کرم مواد غذایی آماده را از سطح بدن جذب می‌کند و به دستگاه گوارش نیاز ندارد.