سوال ۲۰ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت اول · سوال ۲۰ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۴: گردش مواد در بدن
کدام گزینه، برای تکمیل عبارت زیر مناسب است؟
در اسفنج .................... هیدر، .................... .
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای تکمیل عبارت، باید ویژگی مطرح‌شده هم دربارۀ اسفنج درست باشد و هم مقایسۀ آن با هیدر درست انجام شده باشد.
۱. در اسفنج، آب از راه منافذ متعدد دیوارۀ بدن وارد حفره یا حفره‌های درونی می‌شود و از روزنه‌های بزرگ‌تر بیرون می‌رود. بنابراین، وجود مسیرهای متعدد ورود آب در دیوارۀ بدن، ویژگی درست اسفنج است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۶۵).
۲. هیدر سامانۀ گردش آبِ اسفنج را ندارد؛ حفرۀ گوارشی آن علاوه بر گوارش، به توزیع مواد نیز کمک می‌کند (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۶۵). ارتباط این حفره با محیط از راه دهان است، نه از طریق منافذ متعدد دیوارۀ بدن؛ پس در این ویژگی باید از «برخلاف» استفاده کنیم.
۳. برای کنترل سایر عبارت‌ها نیز توجه کنید که یاخته‌های یقه‌دار اسفنج با حرکت «تاژک» خود آب را جابه‌جا می‌کنند، نه با مژک؛ همچنین نمی‌توان وجود این یاخته‌ها را به هیدر تعمیم داد (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۶۵). گوارش اسفنج نیز درون‌یاخته‌ای است، نه ترکیبی از گوارش برون‌یاخته‌ای و درون‌یاخته‌ای.
پس وجود مجاری متعدد ورود آب در دیوارۀ بدن اسفنج، برخلاف هیدر، مقایسۀ درستی است.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است گوارش دومرحله‌ای هیدر را به اسفنج نسبت دهید؛ اما گوارش اسفنج درون‌یاخته‌ای است، درحالی‌که در هیدر گوارش ابتدا برون‌یاخته‌ای و سپس درون‌یاخته‌ای انجام می‌شود.
- گزینهٔ ۲: شباهت ظاهری مژک و تاژک ممکن است باعث انتخاب این گزینه شود؛ اما زائدهٔ حرکتی یاخته‌های یقه‌دار اسفنج، تاژک است، نه مژک؛ پس عبارت حتی دربارهٔ اسفنج هم درست نیست.
- گزینهٔ ۴: ممکن است نقش جابه‌جایی مواد در هر دو جانور را به وجود یاخته‌های یکسان نسبت دهید؛ اما یاخته‌های یقه‌دار عامل حرکت آب در اسفنج‌اند و هیدر چنین یاخته‌هایی ندارد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در گفتار «تنوع گردش مواد در جانداران»، تفاوت سامانۀ گردش آب اسفنج و حفرۀ گوارشی هیدر را مرور کنید.
- در اسفنج، هم مسیر ورود و خروج آب مهم است و هم نوع زائدهٔ حرکتی یاخته‌های یقه‌دار؛ مژک و تاژک را با هم اشتباه نگیرید.
- ورود آب از دیوارۀ اسفنج را با ورود مواد به حفرۀ گوارشی هیدر از راه دهان مقایسه کنید؛ آیا ساختار ورودی در این دو جانور یکسان است؟