سوال ۱۹ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت اول · سوال ۱۹ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۸: تولیدمثل نهان‌دانگان
به‌طور معمول، کدام مورد نادرست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای یافتن عبارت نادرست، باید زمان برداشت شلغم را از زمان پایان چرخهٔ زندگی آن جدا کنیم و ساختار ساقه‌های زیرزمینی را نیز بشناسیم.
۱. بررسی شلغم: شلغم گیاهی دوساله است. در سال نخست، رشد رویشی دارد و مواد حاصل از فتوسنتز را در ریشه ذخیره می‌کند. در سال دوم، ساقهٔ گل‌دهنده تشکیل می‌شود و ذخیرهٔ ریشه برای تولید گل و دانه به مصرف می‌رسد (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۱۳۴–۱۳۵). بنابراین، شلغم را برای استفاده از ریشهٔ ذخیره‌ای، معمولاً در سال نخست و پیش از ورود به رشد زایشی برداشت می‌کنند، نه پس از پایان آن. پس عبارت گزینهٔ ۱ نادرست است.
۲. بررسی لاله: لاله دارای پیاز است. پیاز از یک ساقهٔ زیرزمینی کوتاه و برگ‌های متصل به آن تشکیل می‌شود؛ بخش عمدهٔ ذخیرهٔ غذایی در برگ‌های تغییرشکل‌یافته قرار دارد. بنابراین عبارت گزینهٔ ۲ درست است (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۱۲۱–۱۲۲).
۳. بررسی سیب‌زمینی: غدهٔ سیب‌زمینی، ساقهٔ زیرزمینی متورم‌شده بر اثر ذخیرهٔ مواد غذایی است، نه ریشه. مطابق شکل ساقه‌های تخصص‌یافته، غده‌ها از راه بخش‌های ساقه‌ای باریک و کشیده با ساقهٔ هوایی ارتباط دارند؛ پس عبارت گزینهٔ ۳ درست است (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۱۲۱–۱۲۲، شکل ۳).
۴. بررسی زنبق: زنبق زمین‌ساقه دارد؛ یعنی ساقه‌ای که به‌صورت افقی زیر خاک رشد می‌کند و دارای جوانه‌های انتهایی و جانبی است. رشد و نمو جوانهٔ انتهایی آن می‌تواند به تشکیل شاخهٔ هوایی و سپس برگ و گل منجر شود؛ بنابراین عبارت گزینهٔ ۴ نیز درست است (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۱۲۱–۱۲۲ و ۱۳۴–۱۳۵).
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است پیاز لاله را یک ریشهٔ متورم یا تمام آن را ساقه بدانید و این عبارت را نادرست انتخاب کنید؛ اما پیاز از ساقه‌ای کوتاه و زیرزمینی همراه با برگ‌های تغییرشکل‌یافتهٔ ذخیره‌ای تشکیل شده است، پس عبارت درست است.
- گزینهٔ ۳: ممکن است به‌دلیل زیرزمینی بودن غده‌های سیب‌زمینی، آنها را ریشه بدانید و اتصال ساقه‌ای آنها را نپذیرید؛ اما غده‌ها ساقه‌های متورم‌اند و از طریق بخش‌های ساقه‌ای باریک و کشیده به ساقهٔ هوایی متصل می‌شوند، پس عبارت درست است.
- گزینهٔ ۴: ممکن است تصور کنید جوانهٔ ساقهٔ زیرزمینی فقط اندام زیرزمینی ایجاد می‌کند؛ اما جوانهٔ زمین‌ساقهٔ زنبق می‌تواند شاخهٔ هوایی ایجاد کند که برگ و گل می‌دهد، بنابراین عبارت درست است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- تفاوت رشد رویشی و زایشی را در گیاهان دوساله، به‌ویژه شلغم، از بخش «عمر گیاهان چقدر است؟» به یاد بیاورید.
- در شلغم، ذخیره‌سازی مواد غذایی در ریشه و مصرف این ذخیره‌ها برای تولید گل و دانه، در دو سال متفاوت رخ می‌دهند.
- هدف معمول از کشت شلغم، برداشت ریشهٔ ذخیره‌ای آن است؛ بررسی کنید انتظار برای پایان گل‌دهی و دانه‌سازی چه اثری بر ذخیرهٔ این ریشه دارد.