سوال ۱۶۴ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۹ · سوال ۱۶۴ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۸: تولیدمثل نهان‌دانگان
در نهان‌دانگان کدام عبارت، دربارهٔ بزرگ‌ترین بخش رویان هر دانه صحیح است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. شناسایی بخش موردنظر: منظور از بزرگ‌ترین بخش رویان، لپه یا لپه‌هاست. لپه‌ها جزئی از رویان‌اند؛ اما درون‌دانه، با وجود آنکه ممکن است بخش بزرگی از دانه را تشکیل دهد، جزئی از رویان نیست و از تخم ضمیمه به وجود می‌آید (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۲۸ و صفحات ۱۳۰–۱۳۱).
۲. بررسی منشأ لپه‌ها: نخستین تقسیم یاختهٔ تخم، دو یاخته با اندازه‌های متفاوت ایجاد می‌کند. یاختهٔ کوچک‌تر با تقسیم‌های بعدی رویان را می‌سازد و لپه‌ها نیز در جریان نمو همین رویان تشکیل می‌شوند. بنابراین، تشکیل لپه‌ها در پی تقسیم نامساوی یاختهٔ تخم رخ می‌دهد. منظور از نامساوی بودن، تفاوت اندازهٔ دو یاختهٔ حاصل است؛ این تقسیم از نوع رشتمان است، نه کاستمان. همچنین لازم نیست لپه‌ها مستقیماً در نخستین تقسیم ساخته شوند؛ عبارت «به‌دنبال» مراحل بعدی تشکیل آن‌ها را نیز دربرمی‌گیرد (زیست‌شناسی ۲، صفحات ۱۳۰–۱۳۱).
۳. بررسی همگانی بودن سایر ویژگی‌ها: در لوبیا، مواد غذایی در لپه‌ها ذخیره می‌شوند؛ ولی در ذرت، ذخیرهٔ غذایی در درون‌دانه باقی می‌ماند و لپه نقش انتقال مواد غذایی دارد. همچنین فتوسنتز موقت لپه‌ها ویژگی همهٔ نهان‌دانگان نیست؛ کتاب آن را برای بسیاری از گیاهان گل‌دار مطرح می‌کند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۳۱). هنگام رویش نیز نخست ریشهٔ رویانی از دانه خارج می‌شود، نه لپه؛ خروج لپه‌ها از خاک تنها در رویش روزمینی رخ می‌دهد (زیست‌شناسی ۲، فعالیت ۶ و صفحات ۱۳۱–۱۳۲).
پس ویژگی مشترک موردنظر، منشأ گرفتن لپه‌ها در روندی است که با تقسیم نامساوی یاختهٔ تخم آغاز می‌شود.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است با تعمیم وضعیت لوبیا، لپه‌ها را تنها محل ذخیرهٔ غذا در همهٔ دانه‌ها بدانید؛ اما در ذرت، درون‌دانه بافت ذخیره‌ای است و لپه مواد غذایی را به رویان منتقل می‌کند. پس نقش ذخیره‌ای لپه‌ها را نمی‌توان به هر دانه تعمیم داد.
- گزینهٔ ۳: این گزینه یادآور فتوسنتز کوتاه‌مدت لپه‌ها در گیاهانی مانند لوبیاست؛ اما کتاب این ویژگی را برای بسیاری از گیاهان گل‌دار بیان می‌کند، نه همهٔ آن‌ها. لپه‌هایی که هنگام رویش زیر خاک می‌مانند، چنین نقشی ندارند.
- گزینهٔ ۴: ممکن است خروج لپه‌ها از خاک در رویش روزمینی را با نخستین خروج از دانه اشتباه بگیرید؛ درحالی‌که نخست ریشهٔ رویانی از دانه خارج می‌شود، نه لپه.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در شکل تشکیل رویان، بخش‌های رویان را از پوسته و بافت ذخیره‌ای دانه جدا کنید و به جایگاه و اندازهٔ لپه‌ها توجه کنید.
- عبارت «هر دانه» مهم است؛ نقش ذخیره‌ای و فتوسنتزی لپه‌ها را در لوبیا و ذرت مقایسه کنید و ویژگی‌های غیرهمگانی را کنار بگذارید.
- مسیر تشکیل لپه‌ها را به عقب دنبال کنید: آن‌ها بخشی از رویان‌اند و رویان از یاختهٔ کوچک حاصل از نخستین تقسیم تخم منشأ می‌گیرد. اندازهٔ دو یاختهٔ حاصل از این تقسیم را به یاد آورید.