سوال ۱۶۳ زیست کنکور تجربی ۱۳۹۹ با پاسخ تشریحی

گام اول: به خواستهٔ سؤال و قیدها دقت می‌کنیم.
سؤال مورد «نامناسب» را می‌خواهد؛ یعنی باید عبارتی را پیدا کنیم که پس از جای‌گذاری، حکم نادرستی بسازد. در این سؤال، قیدهای «همه»، «بعضی» و به‌ویژه «فقط» تعیین‌کننده‌اند.

گام دوم: بنداره‌ها را از نظر نوع ماهیچه مقایسه می‌کنیم.
بنداره‌ها ماهیچه‌های حلقوی‌اند که عبور مواد را تنظیم می‌کنند (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۱۸). بااین‌حال، نوع بافت ماهیچه‌ای آن‌ها یکسان نیست: کتاب، بندارهٔ خارجی مخرج را دارای ماهیچهٔ مخطط معرفی می‌کند، درحالی‌که ماهیچهٔ بخش‌های دیگرِ مورد اشاره از نوع صاف است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۱۸–۱۹). ماهیچهٔ صاف یاخته‌های تک‌هسته‌ای دارد؛ پس عبارت گزینهٔ ۱ دربارهٔ «بعضی» بنداره‌ها درست است.

گام سوم: عملکرد بنداره را از ماهیچهٔ پیش‌برندهٔ مواد جدا می‌کنیم.
انقباض بنداره مسیر عبور را تنگ یا بسته می‌کند؛ بنابراین، هنگام عبور مواد از محل آن، باید از حالت انقباض خارج شود. این موضوع با نقش بنداره‌ها در تنظیم عبور مواد سازگار است و گزینهٔ ۲ را مناسب می‌کند. انقباض حلقویِ پیش‌برندهٔ مواد در دیوارهٔ لوله را نباید با بسته‌شدن بنداره یکی دانست (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۱۸–۱۹).

گام چهارم: انحصاری‌بودن کنترل خودمختار را بررسی می‌کنیم.
گزینهٔ ۳ ادعا می‌کند که همهٔ بنداره‌ها «فقط» تحت‌تأثیر بخش خودمختار دستگاه عصبی‌اند. این تعمیم درست نیست؛ بندارهٔ خارجی مخرج ماهیچهٔ مخطط دارد و کنترل ارادی نیز بر آن اعمال می‌شود. علاوه بر این، کتاب توضیح می‌دهد که شبکه‌های عصبی روده‌ای، تحرک و ترشح لولهٔ گوارش را تنظیم می‌کنند و توانایی فعالیت مستقل از دستگاه عصبی خودمختار را دارند؛ هرچند دستگاه خودمختار نیز بر آن‌ها اثر می‌گذارد (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۲۷). بنابراین، نباید «تأثیر دستگاه خودمختار بر فعالیت گوارشی» را به معنای «کنترل انحصاری همهٔ بنداره‌ها به‌وسیلهٔ آن» دانست.

گام پنجم: جهت حرکت مواد را همیشگی فرض نمی‌کنیم.
در شرایط خاصی مانند استفراغ، حرکت محتویات به سمت دهان رخ می‌دهد. گزینهٔ ۴ با قید «بعضی» به نقش ماهیچه‌های حلقوی در این حرکت برگشتی اشاره دارد و آن را به همهٔ بنداره‌ها یا شرایط عادی تعمیم نمی‌دهد.

پس عبارت نامناسب، عبارتی است که کنترل همهٔ بنداره‌ها را منحصراً به دستگاه عصبی خودمختار نسبت می‌دهد.
پاسخ: گزینهٔ ۳