سوال ۲۸ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت اول · سوال ۲۸ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۲: گوارش و جذب مواد
در پرز روده انسان، نخستین رگی که مولکول‌های حاصل از گوارش نهایی تری‌گلیسریدها را دریافت می‌کند، به کدام یاخته‌ها نزدیک‌تر از سایرین است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. ابتدا رگ موردنظر را شناسایی می‌کنیم. تری‌گلیسریدها بر اثر فعالیت لیپاز به واحدهای سازندۀ خود تجزیه می‌شوند (زیست‌شناسی ۱، صفحه‌های ۲۳–۲۴). در مسیر جذب چربی‌ها، مواد حاصل پس از ورود به یاخته‌های پوششی روده و آماده‌شدن برای انتقال، ابتدا وارد مویرگ لنفی پرز می‌شوند، نه مویرگ خونی.
۲. اکنون باید موقعیت این رگ را در پرز بررسی کنیم. در شکل پرز، مویرگ لنفی در بخش مرکزی و شبکۀ مویرگ‌های خونی در پیرامون آن دیده می‌شود؛ در مقابل، یاخته‌های پوششی استوانه‌ای، سطح بیرونی پرز را می‌پوشانند (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۲۵، شکل پرز روده).
۳. دیوارۀ مویرگ‌ها پوششی سنگفرشی و تک‌لایه دارد؛ یعنی یاخته‌های پوششی آن پهن‌اند. بنابراین، یاخته‌های دیوارۀ مویرگ‌های خونیِ مجاور رگ لنفی، با توصیف «تک‌لایه‌ای با ظاهری پهن» مطابقت دارند و از یاخته‌های پوششی و ترشحی روده به آن نزدیک‌ترند.
نکتۀ اصلی این است که سؤال دربارۀ یاخته‌های عبوردهندۀ مواد از سطح روده نیست؛ بلکه نزدیکی یاخته‌ها به نخستین رگ دریافت‌کنندۀ مواد حاصل از گوارش چربی‌ها را می‌پرسد.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است به‌دلیل نقش سکرتین در تنظیم گوارش، یاخته‌های ترشح‌کنندۀ آن را انتخاب کنید؛ اما این یاخته‌ها در پوشش مخاط روده قرار دارند و نسبت به یاخته‌های دیوارۀ مویرگ‌های درون پرز، از رگ لنفی مرکزی دورترند.
- گزینهٔ ۲: وجود غده‌های روده در نزدیکی پرزها ممکن است شما را به این گزینه برساند؛ اما تولید شیرۀ روده به یاخته‌های غده‌ای مربوط است، نه یاخته‌های دیوارۀ رگ‌های مجاور مویرگ لنفی.
- گزینهٔ ۴: این توصیف، یاخته‌های پوششی استوانه‌ای روده را به یاد می‌آورد که مواد جذب‌شده از آن‌ها عبور می‌کنند؛ اما سؤال نزدیک‌ترین یاخته‌ها به نخستین رگ دریافت‌کنندۀ چربی‌ها را می‌خواهد، نه یاخته‌های سطح جذب را.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- مسیر جذب چربی‌ها را به یاد بیاورید: آیا نخستین رگ دریافت‌کنندۀ آن‌ها همان رگی است که قندهای ساده و آمینواسیدها را دریافت می‌کند؟
- در شکل پرز روده، جایگاه مویرگ لنفی را نسبت به شبکۀ مویرگ‌های خونی و پوشش بیرونی پرز بررسی کنید.
- یاخته‌های دیوارۀ مویرگ‌های خونیِ مجاور رگ لنفی را از نظر شکل و تعداد لایه‌ها با یاخته‌های پوششی سطح پرز مقایسه کنید.