سوال ۳۸ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت دوم · سوال ۳۸ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۲: گوارش و جذب مواد
در محتویات بخش کیسه‌ای‌شکل لولهٔ گوارش انسان، نوعی ترکیب شیمیایی فعال یافت می‌شود که می‌تواند با تأثیر بر شکل غیرفعال خود، آن را به شکل فعال درآورد. کدام مورد دربارهٔ این ترکیب، نادرست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
ابتدا باید ترکیب موردنظر را شناسایی کنیم و سپس به یاد داشته باشیم که سؤال، عبارت «نادرست» را می‌خواهد.
۱. شناسایی ترکیب: بخش کیسه‌ای‌شکل لولهٔ گوارش، معده است. یاخته‌های اصلی غده‌های معده، پپسینوژنِ غیرفعال ترشح می‌کنند. اسید معده زمینهٔ تبدیل آن به پپسینِ فعال را فراهم می‌کند و پپسین نیز می‌تواند پپسینوژن‌های دیگر را فعال کند. بنابراین ترکیب موردنظر، «پپسین» است. در فعالیت کتاب نیز گوارش پروتئین سفیدهٔ تخم‌مرغ با پپسین در حضور کلریدریک‌اسید بررسی می‌شود (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۲۲).
۲. بررسی گزینهٔ ۱: پپسین آنزیمی گوارشی است که در فضای درونی معده فعالیت می‌کند؛ خودِ این آنزیم به‌عنوان مادهٔ مغذی جذب و وارد مویرگ‌های خونی نمی‌شود. نباید ورود محصولات گوارش به خون را با ورود آنزیم گوارشی به خون یکسان دانست. کتاب نیز در توضیح گردش خون گوارشی، از انتقال «مواد مغذی جذب‌شده» به کبد سخن می‌گوید، نه جذب آنزیم‌هایی مانند پپسین (زیست‌شناسی ۱، صفحه‌های ۲۶–۲۷). پس صرف‌نظر از ویژگی اندام ذکرشده، ادعای ورود پپسین به مویرگ‌های آن نادرست است.
۳. بررسی گزینهٔ ۲: گاسترین، هورمون ترشح‌شده از یاخته‌های درون‌ریز معده، ترشح اسید و پپسینوژن را افزایش می‌دهد. در نتیجه، به‌طور غیرمستقیم امکان تشکیل پپسین فعال را فراهم می‌کند؛ پس این عبارت درست است.
۴. بررسی گزینهٔ ۳: پپسین با آب‌کافت پیوندهای پپتیدی، پروتئین‌ها را به قطعات کوچک‌تر تبدیل می‌کند. فعالیت گوارش سفیدهٔ تخم‌مرغ نیز همین نقش را نشان می‌دهد؛ بنابراین این عبارت درست است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۲۲).
۵. بررسی گزینهٔ ۴: پپسین از گروه آنزیم‌ها و دارای ماهیت پروتئینی است. آنزیم‌ها با افزایش سرعت واکنش‌ها، در فرایندهای یاخته‌ای اهمیت فراوان دارند. این عبارت بیانگر ویژگی عمومی آنزیم‌هاست، نه اینکه محل فعالیت پپسین درون یاخته باشد؛ پس نادرست محسوب نمی‌شود.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است تصور کنید چون اسید مستقیماً پپسینوژن را فعال می‌کند، ترشح یاختهٔ درون‌ریز نقشی ندارد؛ اما گاسترین با تحریک ترشحات معده، به‌طور غیرمستقیم زمینهٔ تشکیل پپسین را فراهم می‌کند.
- گزینهٔ ۳: ممکن است فعال‌کردن پپسینوژن را تنها کار پپسین بدانید؛ درحالی‌که پپسین آنزیم گوارش پروتئین‌هاست و با آب‌کافت پیوندهای پپتیدی، آن‌ها را به قطعات کوچک‌تر تبدیل می‌کند.
- گزینهٔ ۴: ممکن است به دلیل فعالیت پپسین در فضای معده، این عبارت را نادرست بدانید؛ اما عبارت به اهمیت عمومی آنزیم‌ها در فرایندهای یاخته‌ای اشاره دارد و لزوماً نمی‌گوید خود پپسین درون یاخته فعالیت می‌کند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش کیسه‌ای‌شکل لولهٔ گوارش را شناسایی کنید و به یاد آورید کدام آنزیم آن، ابتدا به صورت غیرفعال ترشح می‌شود.
- میان نقش اسید در آغاز فعال‌شدن پیش‌آنزیم، نقش آنزیم فعال در ادامهٔ این فرایند و اثر غیرمستقیم هورمون گوارشی تفاوت بگذارید.
- در بررسی عبارت مربوط به خون، سرنوشت خودِ آنزیم گوارشی را با سرنوشت مولکول‌های حاصل از گوارش مقایسه کنید؛ آیا هر دو به یک شکل جذب می‌شوند؟