سوال ۴۱ زیست کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت دوم با پاسخ تشریحی

برای پاسخ، باید «شبکه‌های عصبی روده‌ای» را از عصب‌رسانی دستگاه عصبی خودمختار متمایز کنیم.

۱. بررسی عبارت درست: در دیوارهٔ لولهٔ گوارش، از مری تا مخرج، شبکه‌های عصبی روده‌ای وجود دارند که حرکات و ترشحات لولهٔ گوارش را تنظیم می‌کنند. این شبکه‌ها می‌توانند مستقل از دستگاه عصبی خودمختار نیز فعالیت کنند. بنابراین غده‌های معده، که در دیوارهٔ این لوله قرار دارند، می‌توانند مستقیماً تحت تأثیر این شبکه‌ها باشند. در مقابل، غده‌های بزاقی خارج از این دیواره‌اند و تنظیم عصبی ترشح آن‌ها از طریق پیام‌های دستگاه عصبی خودمختار انجام می‌شود؛ پس عبارت گزینهٔ دوم درست است. منظور این گزینه، نداشتن تنظیم عصبی در غدهٔ بزاقی نیست، بلکه تفاوت در اثر مستقیم شبکه‌های عصبی روده‌ای است. (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۲۷)

۲. رد گزینهٔ اول: هستهٔ غیرمرکزی منحصر به یاخته‌های غدهٔ بزاقی نیست؛ در غدهٔ معده نیز یاخته‌هایی با هستهٔ نزدیک به قاعده وجود دارند. بنابراین نمی‌توان این ویژگی را با واژهٔ «برخلاف» به غدهٔ بزاقی اختصاص داد.

۳. رد گزینهٔ سوم: کاتالیزور زیستی مورد نظر، آنزیم است. آمیلاز بزاق در تجزیهٔ نشاسته، یعنی نوعی پلی‌ساکارید گیاهی، نقش دارد؛ اما پپسین معده بر پروتئین‌ها اثر می‌گذارد. در نتیجه، غدهٔ معده آنزیم تجزیه‌کنندهٔ نشاسته ترشح نمی‌کند. کتاب نیز نقش پپسین را تجزیهٔ پروتئین‌ها به مولکول‌های کوچک‌تر بیان می‌کند. (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۲۱)

۴. رد گزینهٔ چهارم: باید به واژهٔ «ابتدا» توجه کرد. ترشحات یاخته‌های غدهٔ بزاقی ابتدا به فضای مجاری غده وارد می‌شوند و پس از عبور از آن‌ها به دهان می‌رسند؛ پس ورود نهایی بزاق به دهان، به معنی ورود مستقیم و ابتدایی ترشحات این یاخته‌ها به سطح داخلی لولهٔ گوارش نیست. غده‌های بزاقی از اندام‌های مرتبط با لولهٔ گوارش‌اند، نه بخشی از دیوارهٔ آن. (زیست‌شناسی ۱، صفحه‌های ۱۷–۱۸)

پاسخ: گزینهٔ ۲