سوال ۴۱ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۳ نوبت اول · سوال ۴۱ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۲: گوارش و جذب مواد
کدام عبارت دربارهٔ فراوان‌ترین یاخته‌های سطحی پرز رودهٔ باریک انسان، صحیح است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
گام اول ـ شناسایی یاخته‌ها: منظور از «فراوان‌ترین یاخته‌های سطحی پرز»، یاخته‌های پوششیِ جذب‌کننده و دارای ریزپرز است، نه یاخته‌های ترشح‌کنندهٔ مادهٔ مخاطی. در شکل پرز، این دو نوع یاخته جداگانه نشان داده شده‌اند (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۲۵، شکل ۱۳ـ الف).
گام دوم ـ تعیین وظیفه: مواد حاصل از گوارش از پوشش روده عبور می‌کنند و وارد محیط داخلی بدن می‌شوند. کتاب، ورود مواد به محیط داخلی را «جذب» می‌نامد و خون، لنف و مایع بین‌یاخته‌ای را اجزای این محیط معرفی می‌کند؛ بنابراین یاخته‌های جذب‌کننده در واردکردن مواد به محیط داخلی نقش دارند (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۲۵).
گام سوم ـ بررسی مسیر مواد: مواد گوناگون پس از عبور از پوشش پرز به شبکهٔ مویرگی آن می‌رسند؛ مواد حاصل از گوارش لیپیدها نیز به مویرگ لنفی وارد می‌شوند و سپس به خون می‌رسند. پس ورود مواد به محیط داخلی الزاماً به معنای ورود مستقیم همهٔ آن‌ها به خون نیست (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۲۶).
بررسی سایر عبارت‌ها: ترشح مادهٔ مخاطی وظیفهٔ یاخته‌های مخاطی است، نه یاخته‌های فراوان‌ترِ جذب‌کننده. همچنین پوشش پرز با لایهٔ ماهیچه‌ای حلقوی تماس مستقیم ندارد. ریزپرزها در سطح رو به فضای روده قرار دارند، درحالی‌که هستهٔ یاختهٔ جذب‌کننده در بخش قاعده‌ای و دور از ریزپرزها دیده می‌شود (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۲۵، شکل ۱۳).
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است با دیدن یاخته‌های ترشح‌کنندهٔ مخاط در پوشش پرز، وظیفهٔ آن‌ها را به فراوان‌ترین یاخته‌ها نسبت دهید؛ اما یاخته‌های مخاطی با یاخته‌های پوششیِ جذب‌کننده و دارای ریزپرز متفاوت‌اند.
- گزینهٔ ۳: ممکن است چین‌های حلقوی مخاط را با لایهٔ ماهیچه‌ای حلقوی اشتباه بگیرید؛ اما یاخته‌های سطح پرز جزئی از پوشش مخاط‌اند و با لایهٔ ماهیچه‌ای حلقوی مجاورت مستقیم ندارند.
- گزینهٔ ۴: ممکن است شکل کشیدهٔ یاخته را نشانهٔ نزدیکی هسته به ریزپرزها بدانید؛ اما ریزپرزها در سطح رو به فضای روده قرار دارند و هسته در بخش قاعده‌ای یاخته، دور از این سطح، دیده می‌شود.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در شکل پرز روده، یاخته‌های پوششیِ دارای ریزپرز را از یاخته‌های ترشح‌کنندهٔ مادهٔ مخاطی تشخیص دهید؛ کدام‌یک فراوان‌ترند؟
- جایگاه ریزپرزها و هسته را در دو سوی یاخته بررسی کنید و توجه داشته باشید که پوشش پرز مستقیماً کنار لایهٔ ماهیچه‌ای قرار ندارد.
- تعریف «جذب» را به یاد آورید: مواد مغذی پس از عبور از پوشش پرز به کدام بخش بدن می‌رسند؟ این مسیر را با وظیفهٔ یاخته‌های فراوان‌تر تطبیق دهید.