سوال ۲ · زیستشناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۳ نوبت اول · سوال ۲ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیستشناسی · زیستشناسی ۱ · فصل ۲: گوارش و جذب مواد
درخصوصِ بخشی از دستگاه گوارش انسان که با ترشح آنزیمهایی در تجزیهٔ فراوانترین لیپیدهای رژیم غذایی، بیشترین نقش را دارد، کدام مورد درست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
گام اول ـ شناسایی لیپید و آنزیم: فراوانترین لیپیدهای رژیم غذایی، تریگلیسریدها هستند و بخش عمدهٔ گوارش آنها با فعالیت لیپاز لوزالمعده در دوازدهه انجام میشود. بنابراین اندامی که با «ترشح آنزیم» بیشترین نقش را دارد، لوزالمعده است؛ دوازدهه محل اصلی اثر این آنزیم است، نه محل تولید آن (زیستشناسی ۱، صفحههای ۲۳–۲۴).
گام دوم ـ توجه به تنظیم هورمونی لوزالمعده: ورود کیموس اسیدی به دوازدهه، ترشح هورمون سکرتین از یاختههای دیوارهٔ آن را تحریک میکند. سکرتین از راه خون به لوزالمعده میرسد و ترشح شیرهٔ غنی از بیکربنات را تحریک میکند. بیکربنات با کاهش اسیدیبودن محتویات دوازدهه، محیط مناسب فعالیت آنزیمهای لوزالمعده را فراهم میکند؛ نقش بیکربنات در کتاب نیز بیان شده است (زیستشناسی ۱، صفحهٔ ۲۳).
گام سوم ـ تطبیق با عبارت گزینه: هورمون، نوعی پیک شیمیایی است؛ پس لوزالمعده میتواند تحتتأثیر چنین پیکی ترشح کند. دقت کنید که لازم نیست پیک موردنظر حتماً ترشح لیپاز را تحریک کند: ابتدای سؤال اندام را با نقش آن در ترشح لیپاز معرفی کرده، اما گزینه دربارهٔ ترشح آن اندام بهطور کلی سخن میگوید.
همچنین کبد با وجود تولید صفرا، پاسخ سؤال نیست؛ زیرا صفرا آنزیم ندارد و به دوازدهه میریزد، نه به لوزالمعده (زیستشناسی ۱، صفحهٔ ۲۲).
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: ممکن است بهدلیل نزدیکی لوزالمعده به طحال، تصور کنید خون آنها حتماً ابتدا به یکدیگر میپیوندد. اما تخلیهٔ سیاهرگی لوزالمعده مسیر یگانهای ندارد و بخشی از خون آن وارد سیاهرگهای رودهای میشود؛ پس این ترتیب را نمیتوان به همهٔ خون خروجی آن نسبت داد.
- گزینهٔ ۲: این عبارت با تنظیم فعالیت لولهٔ گوارش بهوسیلهٔ شبکههای عصبی دیوارهٔ آن اشتباه گرفته میشود. لوزالمعده اندامی ضمیمهای است و حکم تنظیم مستقیم «تحرک و ترشح» توسط این شبکهها، دربارهٔ آن صدق نمیکند.
- گزینهٔ ۳: اگر محل اثر لیپاز را با محل تولید آن اشتباه بگیرید، ممکن است دوازدهه را اندام موردنظر بدانید. صفرای کبد به دوازدهه میریزد، نه به لوزالمعده؛ بنابراین دریافتکنندهٔ صفرا همان اندام ترشحکنندهٔ اصلی لیپاز نیست.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- مبحث گوارش تریگلیسریدها را مرور کنید: کدام آنزیم بیشترین سهم را در گوارش آنها دارد و کدام اندام آن را تولید میکند؟
- بین «محل تولید آنزیم» و «محل فعالیت آنزیم» تفاوت بگذارید؛ اندام موردنظر سؤال، سازندهٔ آنزیم است، نه بخشی از روده که آنزیم در آن عمل میکند.
- ورود کیموس اسیدی به دوازدهه، آزادشدن سکرتین را تحریک میکند. مسیر انتقال این هورمون و اثر آن بر اندامی را که شیرهٔ دارای بیکربنات میسازد، به یاد آورید.