سوال ۱ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۳ نوبت اول · سوال ۱ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۳: دستگاه حرکتی
چند مورد دربارهٔ استخوان‌های ستون مهرهٔ یک فرد سالم، صادق است؟ (با فرض اینکه فرد به حالت قائم قرار دارد.)
الف: نخستین استخوان مهرهٔ گردن با یکی از استخوان‌های جمجمه مفصل شده است.
ب: مهره‌های ناحیهٔ کمر از مهره‌هایی که در ناحیهٔ گردن قرار گرفته‌اند، بزرگ‌ترند.
ج: مهره‌های ناحیهٔ پشت، از طریق زائده‌های پهلویی خود به دو دنده متصل‌اند.
د: یکی از استخوان‌های ستون مهره که تعدادی حفرهٔ کوچک دارد، با دو استخوان نیم‌لگن مفصل شده است.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای داوری دربارهٔ عبارت‌های اتصالی، به یاد داشته باشید که «مفصل» محل اتصال استخوان‌ها به یکدیگر است و لزوماً به معنی حرکت زیاد آن‌ها نیست (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۴۲–۴۳).
الف ـ درست است. نخستین مهرهٔ گردنی، اطلس، در زیر جمجمه قرار دارد و با استخوان پس‌سریِ جمجمه مفصل می‌شود. بنابراین این مهره با یکی از استخوان‌های سازندهٔ جمجمه اتصال مفصلی دارد.
ب ـ درست است. در وضعیت قائم، مهره‌های کمری وزن بخش بیشتری از بدن را نسبت به مهره‌های گردنی تحمل می‌کنند؛ به همین دلیل، مهره‌های کمری بزرگ‌تر و تنومندترند. این تفاوت با نقش پشتیبانی اسکلت سازگار است؛ کتاب نیز ایجاد چارچوبی برای استقرار اندام‌ها را از وظایف اسکلت می‌داند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۳۸–۳۹).
ج ـ درست است. در الگوی اتصال مهره‌های ناحیهٔ پشت به دنده‌ها، زائده‌های پهلویی در دو طرف مهره با دنده‌های سمت راست و چپ ارتباط مفصلی دارند؛ بنابراین منظور عبارت، اتصال به یک دنده در هر طرف است، نه دو دنده در یک سمت.
د ـ درست است. استخوان توصیف‌شده، خاجی است که از جوش‌خوردن چند مهره تشکیل می‌شود و سوراخ‌های کوچکی دارد. این استخوان در دو طرف خود با نیم‌لگن راست و چپ مفصل می‌شود؛ پس هم جزئی از ستون مهره است و هم با دو استخوان نیم‌لگن اتصال دارد.
در نتیجه، هر چهار عبارت درست‌اند.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است با نادیده‌گرفتن اتصال مهرهٔ نخست گردن به جمجمه و اتصال استخوان خاجی به نیم‌لگن‌ها، فقط دو عبارت را درست بدانید؛ درحالی‌که این دو اتصال نیز وجود دارند.
- گزینهٔ ۲: این گزینه می‌تواند حاصل توجه صرف به تفاوت اندازهٔ مهره‌های کمری و گردنی و ناآشنایی با اتصال‌های ستون مهره باشد؛ اما عبارت‌های مربوط به اتصال‌ها نیز درست‌اند.
- گزینهٔ ۴: ممکن است استخوان خاجی را به‌دلیل یکپارچه‌بودن آن، جزئی از ستون مهره ندانید و عبارت «د» را کنار بگذارید؛ خاجی از جوش‌خوردن مهره‌ها تشکیل شده و از اجزای ستون مهره است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- آرایش استخوان‌های اسکلت محوری و ارتباط ستون مهره با جمجمه، دنده‌ها و لگن را مرور کنید؛ فقط به مهره‌های جدا از هم توجه نکنید.
- برای مقایسهٔ اندازهٔ مهره‌ها، وزن بخش‌هایی از بدن را که هر ناحیه تحمل می‌کند در نظر بگیرید؛ برای عبارت‌های اتصالی نیز محل مفصل‌شدن استخوان‌ها را مشخص کنید.
- استخوان سوراخ‌دارِ انتهای ستون مهره، خاجی است. اکنون ارتباط آن با دو سوی لگن را بررسی کنید و نتیجه را کنار بررسی سه عبارت دیگر بگذارید.