سوال ۱۰ زیست کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت دوم با پاسخ تشریحی

ابتدا باید «مجرای مرکزی استخوان» را از «مجرای مرکزی سامانۀ هاورس» تشخیص دهیم. استخوان بازو از استخوان‌های دراز است و مجرای مرکزی خود استخوان دراز با مغز زرد پر می‌شود؛ این فضا در صورت سؤال کنار گذاشته شده است (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۳۹ و ۴۰).

گام اول ـ شناسایی مجراهای مورد سؤال: در بافت فشردۀ تنۀ استخوان، مجراهای مرکزی سامانه‌های هاورس و مجراهای ارتباطی دیده می‌شوند. مجرای هاورس در امتداد طول سامانۀ هاورس قرار دارد و مجراهای ارتباطی، مسیر ارتباط رگ‌ها و اعصاب با بیرون استخوان را فراهم می‌کنند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۳۹ و شکل ۳، صفحهٔ ۴۰).

گام دوم ـ بررسی ارتباط با تیغه‌های استخوانی: هر سامانۀ هاورس از تیغه‌های استخوانی هم‌مرکز تشکیل شده که پیرامون مجرای هاورس قرار گرفته‌اند؛ پس این مجرا با تیغه‌های استخوانی مجاور است. مجراهای ارتباطی نیز از میان بافت استخوانی و تیغه‌های آن عبور می‌کنند و با آنها مجاورت دارند. نکتۀ مهم این است که «مجاورت با تیغه‌های استخوانی» الزاماً به معنی «قرارگرفتن در مرکز تیغه‌های هم‌مرکز» نیست؛ ویژگی دوم مخصوص مجرای هاورس است، اما ویژگی اول در هر دو نوع مجرا دیده می‌شود (زیست‌شناسی ۲، شکل ۳، صفحهٔ ۴۰).

گام سوم ـ کنارگذاشتن سایر عبارت‌ها: وجود اعصاب به بعضی از این مجراها محدود نیست؛ کتاب برای هر دو مسیر به عبور اعصاب اشاره کرده است. همچنین، این مجراهای عبور رگ و عصب را نباید با فضای حاوی مغز زرد یا حفره‌های دارای مغز قرمز اشتباه گرفت. از طرف دیگر، چون بافت استخوانی نوعی بافت پیوندی است، داشتن دیوارۀ پیوندی فقط ویژگی مجراهای طولی نیست (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۳۹ و ۴۰).

بنابراین، ویژگی مشترک همۀ مجراهای مورد سؤال، مجاورت با تیغه‌های استخوانی است.

پاسخ: گزینهٔ ۱