سوال ۳ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۳ نوبت اول · سوال ۳ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۷: تولیدمثل
کدام عبارت در ارتباط با یک مرد جوان و سالم، نادرست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
صورت سؤال، عبارت «نادرست» را می‌خواهد. برای بررسی گزینه‌ها باید نقش تستوسترون را از محل ترشح و چگونگی تنظیم آن جدا کنیم.
۱) عبارت درست است. هورمون موردنظر، تستوسترون است که رشد اندام‌های جنسی، از جمله پروستات، را تحریک می‌کند. ترشح تستوسترون در محور هیپوفیز و بیضه با بازخورد منفی تنظیم می‌شود؛ بنابراین نسبت‌دادن این سازوکار به آن درست است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۰۱).
۲) عبارت نادرست است. تستوسترون در ایجاد صفات ثانویهٔ مردانه، مانند بم‌شدن صدا و رویش موی صورت، نقش دارد و یاخته‌های بینابینی بیضه آن را ترشح می‌کنند (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۹۸ و ۱۰۱). اما قید «منحصراً» درست نیست؛ با توجه به مبحث غده‌های فوق‌کلیه، بخش قشری این غده‌ها نیز مقدار کمی هورمون جنسی مردانه ترشح می‌کند. بنابراین، اصلی‌بودن نقش یاخته‌های بینابینی در تولید تستوسترون به معنی انحصاری‌بودن این منشأ نیست (زیست‌شناسی ۲، فصل تنظیم شیمیایی، مبحث غده‌های فوق‌کلیه).
۳) عبارت درست است. رشد ماهیچه‌ها و استخوان‌ها از آثار تستوسترون است. این هورمون برای فعالیت یاخته‌های سرتولی و پشتیبانی از زامه‌زایی نیز ضروری است؛ تحریک سرتولی با هورمون هیپوفیزی، نیاز آن به تستوسترون را نفی نمی‌کند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۰۱، متن و شکل تنظیم هورمون‌ها).
۴) عبارت درست است. هورمون در بخش پیشین هیپوفیز تولید و ترشح می‌شود و یاخته‌های سرتولیِ موجود در دیوارهٔ لوله‌های زامه‌ساز را تحریک می‌کند تا به تمایز زامه‌ها کمک کنند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۰۱).
پس اشکال اصلی، انحصاری دانستن محل ترشح هورمون در عبارت دوم است.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است رشد پروستات را با تنظیم مقدار هورمون اشتباه بگیرید؛ اما هورمون موردنظر تستوسترون است و ترشح آن با بازخورد منفی تنظیم می‌شود. پس این عبارت درست است و نباید انتخاب شود.
- گزینهٔ ۳: ممکن است تصور کنید چون یاخته‌های سرتولی با هورمون تحریک می‌شوند، به تستوسترون نیاز ندارند؛ درحالی‌که تستوسترون نیز برای فعالیت این یاخته‌ها ضروری است. بنابراین عبارت درست است.
- گزینهٔ ۴: ممکن است یاخته‌های سرتولی را با یاخته‌های بینابینیِ واقع در بین لوله‌ها اشتباه بگیرید. هورمون از هیپوفیز پیشین ترشح می‌شود و بر یاخته‌های سرتولیِ دیوارهٔ لوله‌های زامه‌ساز اثر می‌گذارد؛ پس عبارت درست است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- نقش تستوسترون، هورمون‌های هیپوفیزی و سازوکار تنظیم آن‌ها را از گفتار دستگاه تولیدمثل در مرد مرور کن؛ به قیدهای محدودکنندهٔ عبارت‌ها نیز توجه داشته باش.
- برای بررسی محل ترشح هورمون‌های جنسی، فقط به فصل تولیدمثل اکتفا نکن؛ مطالب بخش قشری غده‌های فوق‌کلیه در فصل تنظیم شیمیایی را هم به یاد بیاور.
- عبارتی را پیدا کن که میان «محل اصلی تولید یک هورمون» و «تنها محل تولید آن» تفاوتی قائل نشده است.