سوال ۲۱ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت دوم · سوال ۲۱ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۷: تولیدمثل
به‌طور معمول، کدام دو ویژگی، در مورد یکی از هورمون‌های هیپوفیزی مؤثر بر چرخة تخمدانی یک خانم جوانِ غیرباردار، درست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید هر دو ویژگیِ یک گزینه به یک هورمون هیپوفیزی مربوط باشند.
۱. تفکیک نقش دو هورمون: هورمون رشد انبانک‌ها و ترشح استروژن از یاخته‌های انبانکی را تحریک می‌کند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۰۴). در مقابل، افزایش ناگهانی محرک تخمک‌گذاری است و پس از آن نیز یاخته‌های جسم زرد تحت تأثیر همین هورمون به ترشح استروژن و پروژسترون ادامه می‌دهند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۰۵–۱۰۶).
۲. بررسی گزینهٔ ۱: ویژگی نخست به اشاره دارد؛ زیرا این هورمون در فعالیت ترشحی جسم زرد نقش اساسی دارد. ویژگی دوم نیز درست است: مقدار پس از اوج زمان تخمک‌گذاری افت می‌کند و در اواخر دورهٔ بدون بارداری کاهش می‌یابد. در همین اواخر دوره، جسم زرد تحلیل می‌رود و ترشح هورمون‌های تخمدانی کم می‌شود. بنابراین هر دو ویژگی با سازگارند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۰۵–۱۰۷).
۳. بررسی سایر گزینه‌ها:
- گزینهٔ ۲: یاخته‌های انبانکی به پاسخ می‌دهند، اما این هورمون بر رشد دیوارهٔ رحم بی‌تأثیر نیست؛ با افزایش ترشح استروژن، به‌طور غیرمستقیم رشد و ضخیم‌شدن آن را تقویت می‌کند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۰۴ و ۱۰۷).
- گزینهٔ ۳: فعالیت ترشحی جسم زرد را تقویت می‌کند، اما عامل آزادشدن دومین جسم قطبی نیست. هنگام تخمک‌گذاری، مام‌یاختهٔ ثانویه آزاد می‌شود؛ تکمیل کاستمان دوم و تشکیل دومین جسم قطبی در پی ورود زامه رخ می‌دهد. پس تخمک‌گذاری را نباید با تکمیل تخمک‌زایی یکی دانست (زیست‌شناسی ۲، مبحث تخمک‌زایی، صفحهٔ ۱۰۴–۱۰۵).
- گزینهٔ ۴: رشد و بلوغ انبانک عمدتاً با ارتباط دارد، ولی عامل اصلی تخمک‌گذاری افزایش ناگهانی است؛ بنابراین دو ویژگی به یک هورمون مربوط نیستند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۰۴–۱۰۵).
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است با توجه به اثر مستقیم بر یاخته‌های انبانکی، این گزینه انتخاب شود؛ اما نداشتن اثر مستقیم بر رحم به معنای بی‌تأثیربودن نیست. این هورمون با تحریک ترشح استروژن، به‌طور غیرمستقیم در رشد دیوارهٔ داخلی رحم نقش دارد.
- گزینهٔ ۳: بخش مربوط به افزایش فعالیت ترشحی جسم زرد با عملکرد سازگار است؛ اما نباید تخمک‌گذاری را با آزادشدن دومین جسم قطبی یکی دانست. تشکیل دومین جسم قطبی پیامد تکمیل کاستمان دوم در پی ورود زامه است، نه اثر مستقیم این هورمون.
- گزینهٔ ۴: این گزینه دو نقش مربوط به دو هورمون را کنار هم قرار داده است: نقش اساسی در رشد انبانک مربوط به است، ولی محرک اصلی تخمک‌گذاری افزایش ناگهانی است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- نقش‌های دو هورمون هیپوفیز پیشین در چرخهٔ تخمدانی را مرور کن: کدام بیشتر با رشد انبانک و کدام با تخمک‌گذاری و جسم زرد ارتباط دارد؟
- در هر گزینه، هر دو ویژگی باید دربارهٔ یک هورمون درست باشند. همچنین اثر غیرمستقیم بر رحم را از بی‌تأثیربودن بر آن جدا کن.
- هورمونی را دنبال کن که یاخته‌های جسم زرد تحت تأثیر آن ترشح می‌کنند؛ سپس روند مقدار آن را پس از اوج میان‌دوره‌ای تا اواخر چرخهٔ بدون بارداری بررسی کن.