سوال ۷ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت دوم · سوال ۷ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۷: تولیدمثل
در ارتباط با یکی از پرده‌های جنینی که به دیوارة رحم انسان می‌چسبد، کدام مورد را می‌توان بیان نمود؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. شناسایی پردهٔ موردنظر
پرده‌ای که با دیوارهٔ رحم ارتباط برقرار می‌کند و در تشکیل جفت نقش دارد، «زه‌شامه یا کوریون» است؛ نه زه‌کیسه که پردهٔ درونی‌ترِ اطراف جنین است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۱۰، متن و شکل ۱۴).
۲. مشخص کردن یاخته‌های انجام‌دهندهٔ جایگزینی
بلاستوسیست دارای لایه‌ای بیرونی به نام «تروفوبلاست» و یک تودهٔ یاخته‌ای درونی است. یاخته‌های تروفوبلاست با ترشح آنزیم‌های هضم‌کننده، بخشی از لایهٔ داخلی دیوارهٔ رحم را تخریب می‌کنند و امکان استقرار بلاستوسیست در آن را فراهم می‌سازند؛ این فرایند «جایگزینی» نام دارد (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۱۰۹–۱۱۰).
۳. ارتباط دادن منشأ زه‌شامه با جایگزینی
طبق کتاب، زه‌شامه از تروفوبلاست به وجود می‌آید. بنابراین، منشأ این پرده همان یاخته‌هایی است که در انجام جایگزینی نقش داشته‌اند؛ پس عبارت گزینهٔ دوم درست است. تودهٔ یاخته‌ای درونی، در مقابل، منشأ لایه‌های زاینده و سپس بافت‌ها و اندام‌های جنین است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۱۰).
۴. بررسی سایر عبارت‌ها
در محل جفت، خون جنین در رگ‌های زوائد انگشتی باقی می‌ماند و به حفره‌های اطراف آنها تخلیه نمی‌شود؛ خون موجود در این حفره‌ها متعلق به مادر است. همچنین خون مادر درون رگ‌های جنینیِ زه‌شامه جریان ندارد. پس گزینه‌های اول و سوم، جایگاه خون مادر و جنین را نادرست توصیف کرده‌اند.
زه‌شامه هورمون ترشح می‌کند که موجب حفظ جسم زرد و ادامهٔ ترشح پروژسترون از آن می‌شود (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۱۰)؛ اما این وابستگی تا پایان بارداری ادامه ندارد و در ادامه، جفت تولید هورمون‌های لازم برای حفظ بارداری را بر عهده می‌گیرد. بنابراین، قید «تا انتهای دورهٔ بارداری» گزینهٔ چهارم را نادرست می‌کند.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز خون موجود در حفره‌های اطراف زوائد انگشتی را متعلق به جنین بداند؛ اما این خون متعلق به مادر است و خون جنین درون رگ‌های زوائد جریان دارد.
- گزینهٔ ۳: نزدیکی خون مادر و جنین در محل جفت ممکن است با جریان داشتن آنها در رگ‌های مشترک اشتباه گرفته شود؛ درحالی‌که خون مادر وارد رگ‌های جنینیِ زه‌شامه نمی‌شود.
- گزینهٔ ۴: این گزینه با یادآوری نقش هورمون در حفظ جسم زرد، درست به نظر می‌رسد؛ اما عبارت «تا انتهای دورهٔ بارداری» نادرست است، زیرا در ادامهٔ بارداری جفت تولید هورمون‌های لازم برای حفظ بارداری را بر عهده می‌گیرد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ویژگی‌های دو پردهٔ زه‌کیسه و زه‌شامه را مرور کنید؛ کدام‌یک در ارتباط جنین با دیوارهٔ رحم و تشکیل جفت نقش دارد؟
- بلاستوسیست یک لایهٔ بیرونی و یک تودهٔ یاخته‌ای درونی دارد. برای بررسی منشأ پردهٔ موردنظر، نقش این دو بخش را از هم جدا کنید.
- در شکل و متن مربوط به جایگزینی، یاخته‌های ترشح‌کنندهٔ آنزیم‌های هضم‌کننده را پیدا کنید؛ سپس سرنوشت همان بخش بلاستوسیست را در تشکیل پرده‌های جنینی دنبال کنید.