سوال ۱۰ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۳ نوبت اول · سوال ۱۰ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۷: تولیدمثل
به‌طور معمول، کدام مورد وقایع پس از لقاح در انسان را نشان می‌دهد؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای حل سؤال باید «همزمانی» رویدادها را بررسی کنیم، نه صرفاً رخ‌دادن آن‌ها پس از لقاح.
گام اول: ترتیب مراحل آغازین رشد جنین
پس از تقسیم‌های یاختهٔ تخم، مورولا تشکیل می‌شود که توده‌ای توپر است. با ادامهٔ تقسیم‌ها و تجمع مایع، درون این توده حفره ایجاد می‌شود و بلاستوسیست شکل می‌گیرد. بلاستوسیست دارای تروفوبلاست و تودهٔ یاخته‌ای درونی است؛ بنابراین تشکیل حفرهٔ مورد سؤال به مرحلهٔ بلاستوسیست مربوط است. (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۰۹–۱۱۰)
گام دوم: شناسایی تودهٔ یاخته‌ای تخمدان
پس از تخمک‌گذاری، باقی‌ماندهٔ انبانک در تخمدان به جسم زرد تبدیل می‌شود. جسم زرد فعالیت ترشحی دارد و استروژن و پروژسترون تولید می‌کند. این ساختار بلافاصله پس از تخمک‌گذاری از بین نمی‌رود و در صورت بارداری نیز تا مدتی فعال باقی می‌ماند. پس هنگام تشکیل حفرهٔ بلاستوسیست، جسم زرد در تخمدان همچنان فعال است؛ این همان همزمانی درست در گزینهٔ نخست است. (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۰۵–۱۰۶)
گام سوم: تفکیک رویدادهای بعدی
جایگزینی پس از تشکیل بلاستوسیست و با فعالیت تروفوبلاست انجام می‌شود، نه هنگام تشکیل مورولا. پس از جایگزینی، پرده‌هایی از جمله زه‌شامه تشکیل می‌شوند؛ زه‌شامه هورمون را ترشح می‌کند که موجب حفظ جسم زرد و ادامهٔ ترشح پروژسترون می‌شود. همچنین لایه‌های زاینده بعداً از تودهٔ یاخته‌ای درونی به وجود می‌آیند، نه همزمان با تشکیل تروفوبلاست. بنابراین همزمانی‌های مطرح‌شده در سه گزینهٔ دیگر درست نیستند. (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۱۰)
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است تشکیل بخش‌های بلاستوسیست با تشکیل لایه‌های زاینده اشتباه گرفته شود. تروفوبلاست در مرحلهٔ بلاستوسیست وجود دارد، اما لایه‌های زاینده بعداً از تودهٔ یاخته‌ای درونی پدید می‌آیند؛ پس این دو رویداد همزمان نیستند.
- گزینهٔ ۳: ممکن است دانش‌آموز تشکیل بلاستوسیست را با آغاز ترشح هورمون بارداری یکی بداند. طبق ترتیب کتاب، تودهٔ یاخته‌ای درونی پیش از جایگزینی تشکیل می‌شود، ولی ترشح به زه‌شامه مربوط است که پس از جایگزینی شکل می‌گیرد.
- گزینهٔ ۴: ممکن است حرکت مورولا به سمت رحم با جایگزینی اشتباه گرفته شود. مورولا ابتدا به بلاستوسیست تبدیل می‌شود و سپس بلاستوسیست با فعالیت تروفوبلاست در دیوارهٔ داخلی رحم جای می‌گیرد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ترتیب رویدادهای پس از لقاح را از مورولا تا تشکیل پرده‌های جنینی مرور کن؛ وضعیت جسم زرد پس از تخمک‌گذاری را هم در نظر بگیر.
- مورولا توده‌ای توپر است؛ تشکیل حفره با پیدایش بلاستوسیست ارتباط دارد و جایگزینی پس از این مرحله رخ می‌دهد.
- باقی‌ماندهٔ انبانک پس از تخمک‌گذاری فوراً غیرفعال نمی‌شود. بررسی کن آیا هنگام رسیدن جنین به مرحلهٔ بلاستوسیست، فعالیت ترشحی این ساختار همچنان ادامه دارد.