سوال ۱۴ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۵ · سوال ۱۴ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۷: تولیدمثل
در انسان، کدام مورد را می‌توان دربارهٔ وقایع پس از لقاح بیان نمود؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید ویژگی تقسیم‌های آغازین جنین و ترتیب رخدادهای پس از لقاح را بررسی کنیم.
۱. ویژگی تقسیم‌های آغازین و تشکیل مورولا
کتاب بیان می‌کند که در تقسیم‌های نخستین تخم، تعداد یاخته‌ها افزایش می‌یابد، اما یاخته‌های حاصل رشد نمی‌کنند؛ به همین دلیل، اندازهٔ مجموع آن‌ها تقریباً برابر اندازهٔ تخم باقی می‌ماند. تودهٔ توپر حاصل، مورولا نام دارد (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۰۹–۱۱۰).
رشد یاخته عمدتاً در اینترفاز انجام می‌شود. در تقسیم‌های سریع آغازین جنین، فرصت رشد معمول بین تقسیم‌ها وجود ندارد و اینترفاز کوتاه است؛ بنابراین یاخته‌های تشکیل‌دهندهٔ مورولا اینترفاز کوتاهی دارند و گزینهٔ چهارم درست است. توجه کنیم که کوتاه‌بودن اینترفاز به معنی حذف همانندسازی دنا نیست؛ دنا پیش از تقسیم بعدی باید همانندسازی شود.
۲. بررسی گزینهٔ اول
ترشح مایع توسط یاخته‌های مورولا، ابتدا باعث فاصله‌گرفتن یاخته‌ها و ایجاد حفره می‌شود. با تشکیل این حفره، ساختار بلاستوسیست شکل می‌گیرد و سپس بلاستوسیست با پاره‌شدن پوشش لقاحی از آن خارج می‌شود. پس شروع ترشح مایع با ازبین‌رفتن پوشش هم‌زمان نیست (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۰۹–۱۱۰).
۳. بررسی گزینهٔ دوم
گلوکز جذب‌شده در رگ‌های زوائد انگشتی یا پرزهای رودهٔ مادر، مستقیماً وارد رگ‌های بندناف نمی‌شود. این گلوکز ابتدا از راه گردش خون مادر جابه‌جا می‌شود و به جفت می‌رسد؛ سپس با عبور از سد بین خون مادر و جنین، وارد خون جنین می‌شود و از راه سیاهرگ بندناف به سوی بدن جنین می‌رود. بنابراین گزینه، بخش مهمی از مسیر انتقال را نادیده گرفته است.
۴. بررسی گزینهٔ سوم
در فرایند تخمک‌زایی، تقسیم نامساوی سیتوپلاسم باعث تشکیل جسم‌های قطبی می‌شود و با انجام کاستمان دوم در پی لقاح نیز جسم قطبی تشکیل می‌شود (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۰۳–۱۰۴). مطابق شکل مراحل اولیهٔ رشد جنین، جسم قطبی در مرحلهٔ دویاخته‌ای نیز دیده می‌شود؛ پس ادعای غیرقابل‌رؤیت‌بودن آن نادرست است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۰۹–۱۱۰، شکل ۱۳).
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است شروع ترشح مایع را با زمان خروج از پوشش لقاحی یکی بدانیم؛ اما ترشح مایع ابتدا باعث تشکیل حفره و تبدیل مورولا به بلاستوسیست می‌شود و خروج از پوشش، پس از آن رخ می‌دهد.
- گزینهٔ ۲: ممکن است مسیر انتقال گلوکز از رودهٔ مادر به جنین، مستقیم تصور شود؛ اما گلوکزِ جذب‌شده در رگ‌های پرزهای رودهٔ مادر، ابتدا در گردش خون مادر جابه‌جا می‌شود و پس از تبادل در جفت به خون جنین می‌رسد، نه اینکه مستقیماً وارد رگ‌های بندناف شود.
- گزینهٔ ۳: ممکن است تصور شود جسم‌های قطبی بلافاصله پس از لقاح ناپدید می‌شوند؛ درحالی‌که در شکل مراحل اولیهٔ رشد جنین، جسم قطبی در مرحلهٔ دویاخته‌ای نیز قابل مشاهده است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «وقایع پس از لقاح» و شکل مراحل اولیهٔ رشد جنین را مرور کن؛ به تغییر تعداد یاخته‌ها در مقایسه با اندازهٔ کل توده توجه کن.
- کتاب تأکید می‌کند که با وجود تقسیم‌های پیاپی، یاخته‌های حاصل رشد نمی‌کنند؛ این وضعیت را با بخش‌های مربوط به رشد در چرخهٔ یاخته‌ای ارتباط بده.
- رشد معمول یاخته عمدتاً در اینترفاز رخ می‌دهد. بررسی کن تقسیم‌های پیاپیِ بدون رشد، دربارهٔ مدت این بخش از چرخه چه نتیجه‌ای دارند.