سوال ۸ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت دوم · سوال ۸ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۳ · فصل ۱: مولکول‌های اطلاعاتی
کدام مورد زیر، در ارتباط با «جلبک قهوه‌ای» نادرست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
صورت سؤال عبارت «نادرست» را می‌خواهد؛ بنابراین باید عبارتی را پیدا کنیم که با ویژگی‌های همانندسازی سازگار نیست.
گام اول: تعیین نوع جاندار
جلبک قهوه‌ای از آغازیان و در نتیجه یوکاریوت است. پس برای بررسی همانندسازی فام‌تن‌های هسته‌ای آن، باید ویژگی‌های همانندسازی در یوکاریوت‌ها را در نظر بگیریم (زیست‌شناسی ۳، صفحات ۱۲–۱۳).
گام دوم: بررسی عامل‌های دقت همانندسازی
دقت زیاد همانندسازی فقط نتیجهٔ ویرایش نیست، بلکه دو نکته در آن نقش دارند:
- رابطهٔ مکملی بازها: نوع بازِ رشتهٔ الگو تعیین می‌کند که کدام نوکلئوتید باید در رشتهٔ جدید قرار گیرد؛ این رابطه سهم مهمی در دقت همانندسازی دارد.
- ویرایش دنابسپاراز: اگر نوکلئوتید نادرستی قرار گیرد، دنابسپاراز با فعالیت نوکلئازی خود آن را حذف می‌کند و نوکلئوتید درست جایگزین می‌شود. در حذف نوکلئوتید نادرست، پیوند فسفودی‌استر شکسته می‌شود (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۱۲).
بنابراین، قید «منحصراً» در گزینهٔ ۲ نادرست است؛ زیرا این گزینه نقش رابطهٔ مکملی را در دقت همانندسازی نادیده می‌گیرد.
گام سوم: بررسی درستی سایر عبارت‌ها
- گزینهٔ ۱: در یوکاریوت‌ها، تعداد جایگاه‌های آغاز همانندسازیِ فعال می‌تواند متناسب با نیاز تنظیم شود؛ منظور، ایجاد دلخواه جایگاه‌های جدید نیست، بلکه تنظیم استفاده از جایگاه‌های آغاز است.
- گزینهٔ ۳: همانندسازی دنای هسته‌ای در مرحلهٔ ساختِ اینترفاز انجام می‌شود و هر بخش از دنا در این مرحله فقط یک‌بار همانندسازی می‌شود. دوجهتی‌بودن همانندسازی به معنی دوبار همانندسازی‌شدن یک بخش نیست.
- گزینهٔ ۴: وجود چند جایگاه آغاز در یک فام‌تن، مانع پیشرفت یکسان همانندسازی در بعضی بخش‌های بازشده نیست. واژهٔ «می‌تواند» امکان را بیان می‌کند، نه یکسان‌بودن همیشگی پیشرفت همهٔ بخش‌ها (زیست‌شناسی ۳، صفحات ۱۲–۱۳).
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است ویژگیِ داشتن یک جایگاه آغاز همانندسازی در اغلب پروکاریوت‌ها را به جلبک قهوه‌ای تعمیم دهید. جلبک قهوه‌ای یوکاریوت است و تعداد جایگاه‌های آغازِ فعال در دنای هسته‌ای آن می‌تواند متناسب با نیاز تنظیم شود؛ پس این عبارت درست است.
- گزینهٔ ۳: ممکن است همانندسازی دوجهتی را با چند بار بازشدن و همانندسازیِ یک بخش از دنا اشتباه بگیرید. حرکت دو دوراهی در جهت‌های مخالف به معنی تکرار همانندسازی نیست و هر بخش از دنای هسته‌ای در مرحلهٔ ساخت اینترفاز فقط یک‌بار همانندسازی می‌شود.
- گزینهٔ ۴: ممکن است تصور کنید پیشرفت همانندسازی در جایگاه‌های مختلف حتماً باید متفاوت باشد. چنین الزامی وجود ندارد؛ عبارت فقط امکانِ پیشرفت یکسان را بیان می‌کند، نه اینکه همهٔ بخش‌ها همیشه به یک اندازه پیشرفت کنند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ابتدا به یاد بیاورید جلبک قهوه‌ای پروکاریوت است یا یوکاریوت؛ سپس بخش «فعالیت‌های آنزیم دنابسپاراز» را مرور کنید.
- در بررسی دقت همانندسازی، نقش انتخاب نوکلئوتید مکمل را از نقش اصلاح نوکلئوتید اشتباه جدا کنید.
- اگر ویرایش یکی از عوامل افزایش دقت باشد، آیا می‌توان نقش رابطهٔ مکملی بازها را نادیده گرفت؟ به قیدهای محدودکنندهٔ عبارت‌ها دقت کنید.