سوال ۲ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت اول · سوال ۲ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۳ · فصل ۱: مولکول‌های اطلاعاتی
کدام مورد، درخصوص آزمایشات یا نتایج کارهای گریفیت، نادرست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای یافتن عبارت نادرست، باید میان «اثبات انتقال صفت وراثتی» و «شناسایی مادهٔ وراثتی» تفاوت بگذاریم.
گام اول ـ مرور آزمایش تعیین‌کنندهٔ گریفیت: او مخلوط باکتری‌های پوشینه‌دارِ کشته‌شده با گرما و باکتری‌های زندهٔ بدون پوشینه را به موش‌ها تزریق کرد. موش‌ها مردند و در خون و شش‌های آنها باکتری‌های پوشینه‌دار زنده مشاهده شد. این باکتری‌ها حاصل زنده‌شدن باکتری‌های مرده نبودند؛ بلکه تعدادی از باکتری‌های بدون پوشینه، ویژگی پوشینه‌سازی را به دست آورده بودند. پس آزمایش، انتقال یک ویژگی وراثتی را نشان می‌داد، نه ماهیت عامل انتقال‌دهنده را (زیست‌شناسی ۳، صفحه‌های ۲ و ۳).
گام دوم ـ بررسی گزینهٔ ۱: گریفیت مشخص نکرد مادهٔ وراثتی از چه جنسی است و چگونه منتقل می‌شود؛ بنابراین کار او به بحث دربارهٔ ماهیت مادهٔ ژنتیک پایان نداد. طبق کتاب، عامل مؤثر در انتقال این صفت تا حدود شانزده سال بعد ناشناخته ماند و سپس ایوری و همکارانش شواهدی برای نقش دِنا ارائه کردند. حتی نتایج آنان نیز در آغاز با مخالفت عده‌ای روبه‌رو شد. پس ادعای پایان‌یافتن بحث‌ها با کار گریفیت نادرست است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۳).
گام سوم ـ بررسی درستی سایر عبارت‌ها:
- گزینهٔ ۲ درست است؛ نتیجهٔ کار گریفیت نشان داد یک ویژگی ارثی می‌تواند میان دو نوع باکتری منتقل شود. کشته‌بودن باکتری‌های دهنده هنگام تزریق، اصل انتقال صفت از یک نوع باکتری به نوع دیگر را نفی نمی‌کند (زیست‌شناسی ۳، صفحه‌های ۲ و ۳).
- گزینهٔ ۳ درست است؛ مشاهدهٔ تعداد زیادی باکتری پوشینه‌دار زنده، همراه با زنده‌نشدن باکتری‌های کشته‌شده، نشان می‌داد باکتری‌های بدون پوشینه تغییر کرده و پوشینه‌دار شده‌اند (زیست‌شناسی ۳، صفحه‌های ۲ و ۳).
- گزینهٔ ۴ درست است؛ محل مشاهدهٔ باکتری‌های پوشینه‌دار زنده فقط خون نبود، بلکه شش‌های موش‌های مرده نیز بررسی شد و این باکتری‌ها در آنجا هم وجود داشتند (زیست‌شناسی ۳، صفحه‌های ۲ و ۳).
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است تصور کنید چون باکتری‌های دهندهٔ مادهٔ وراثتی هنگام تزریق مرده بودند، انتقال ویژگی ارثی رخ نداده است؛ اما پیدایش باکتری‌های پوشینه‌دار زنده نشان داد صفت پوشینه‌سازی می‌تواند بین دو نوع باکتری منتقل شود. بنابراین این عبارت درست است.
- گزینهٔ ۳: ممکن است باکتری‌های پوشینه‌دار زنده را همان باکتری‌های کشته‌شده‌ای بدانید که دوباره زنده شده‌اند؛ درحالی‌که کتاب این برداشت را رد می‌کند. باکتری‌های بدون پوشینه تغییر کرده بودند و در بررسی موش‌های مرده، تعداد زیادی باکتری پوشینه‌دار زنده دیده شد؛ پس این عبارت درست است.
- گزینهٔ ۴: اگر فقط بررسی خون موش‌ها را به خاطر داشته باشید، ممکن است این عبارت را نادرست بدانید؛ اما گریفیت در شش‌های موش‌های مرده نیز باکتری پوشینه‌دار زنده مشاهده کرد. بنابراین این عبارت هم درست است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در گفتار اول فصل مولکول‌های اطلاعاتی، تفاوت میان «نشان‌دادن انتقال یک صفت وراثتی» و «شناسایی ماهیت مادهٔ وراثتی» را مرور کنید.
- بررسی کنید گریفیت با مشاهدهٔ پوشینه‌دارشدن باکتری‌ها چه چیزی را اثبات کرد و چه پرسشی برای پژوهشگران بعدی باقی ماند.
- کتاب می‌گوید عامل مؤثر در انتقال صفت تا سال‌ها پس از گریفیت ناشناخته بود؛ عبارت‌های سؤال را با این محدودیت نتیجه‌گیری او مقایسه کنید.