سوال ۲۰ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۳ نوبت اول · سوال ۲۰ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۳ · فصل ۱: مولکول‌های اطلاعاتی
با توجه به اطلاعات کتاب درسی، کدام مورد در ارتباط با ساختار و یا عملکرد آنزیم‌های بدن انسان، نادرست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای یافتن عبارت نادرست، باید ساختار و عملکرد هر آنزیم را جداگانه بررسی کنیم.
۱) آنزیم اتصال‌دهندهٔ متیونین به رنای ناقل: آمینواسید به انتهای پذیرندهٔ آمینواسید در رنای ناقل متصل می‌شود، نه به پادرمزهٔ آن. پادرمزه در بخش دیگری از ساختار فضایی رنای ناقل و دور از این انتها قرار دارد؛ بنابراین فاصلهٔ زیاد محل استقرار پادرمزه از جایگاه متیونین قابل انتظار است. این عبارت درست است. در تحلیل چنین ساختارهایی باید توجه داشت که شکل فضایی مولکول، با عملکرد آن ارتباط دارد (زیست‌شناسی ۳، صفحه‌های ۱۶–۱۷).
۲) آنزیم مولد کراتین از کراتین‌فسفات: در این واکنش، گروه فسفاتِ کراتین‌فسفات به آدنوزین‌دی‌فسفات منتقل می‌شود و کراتین و آدنوزین‌تری‌فسفات تشکیل می‌شوند. برای انجام این انتقال، بخش‌های واکنش‌دهندهٔ دو پیش‌ماده باید در نزدیکی هم و با جهت‌گیری مناسب قرار بگیرند؛ نه اینکه گروه‌های فسفات آن‌ها فاصلهٔ بسیار زیادی داشته باشند. کتاب نیز تأکید می‌کند که آنزیم احتمال برخورد مناسب مولکول‌ها را افزایش می‌دهد و انرژی فعال‌سازی را کاهش می‌دهد (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۱۸). همچنین پیش‌ماده‌ها در جایگاه فعال آنزیم قرار می‌گیرند (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۱۹). پس این عبارت نادرست است.
۳) پمپ سدیم ـ پتاسیم: این پمپ از آنزیم‌هایی است که در غشا فعالیت می‌کنند (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۱۸). تغییر شکل گذرای آن در چرخهٔ فعالیت، تمایل پمپ به یون‌های سدیم و پتاسیم را تغییر می‌دهد و اتصال و رهاسازی آن‌ها را در دو سوی غشا ممکن می‌کند. این تغییر شکل طبیعی را نباید با تغییر شکل تخریبی و غیرفعال‌شدن آنزیم اشتباه گرفت؛ بنابراین عبارت درست است.
۴) آنزیم تجزیه‌کنندهٔ ساکارز: ساکارز از دو مونوساکارید متفاوت، یعنی گلوکز و فروکتوز، ساخته شده است. آبکافت آن با مصرف آب، این دو نوع مونوساکارید را آزاد می‌کند؛ پس خروج دو نوع فراورده از جایگاه فعال درست است. اختصاصی‌بودن جایگاه فعال برای پیش‌ماده، به معنای تولید فقط یک نوع فراورده نیست (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۱۹).
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز تصور کند همهٔ بخش‌های رنای ناقل باید در کنار محل اتصال آمینواسید قرار بگیرند. اما پادرمزه از انتهای پذیرندهٔ آمینواسید فاصله دارد؛ بنابراین دوربودن محل استقرار پادرمزه از جایگاه متیونین، نادرست نیست.
- گزینهٔ ۳: ممکن است دانش‌آموز هر تغییر شکلی را به معنای تخریب و غیرفعال‌شدن آنزیم بداند. درحالی‌که تغییر شکل گذرای پمپ سدیم ـ پتاسیم بخشی از عملکرد طبیعی آن است و تمایل پمپ به یون‌های سدیم و پتاسیم را تغییر می‌دهد؛ پس این عبارت درست است.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز تصور کند اختصاصی‌بودن آنزیم یعنی تولید فقط یک نوع فراورده. اما تجزیهٔ ساکارز با مصرف آب، گلوکز و فروکتوز تولید می‌کند؛ بنابراین خروج دو نوع مونوساکارید با اختصاصی‌بودن آنزیم منافاتی ندارد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- نقش جایگاه فعال و اثر آنزیم بر نحوهٔ قرارگیری پیش‌ماده‌ها را از مبحث آنزیم‌ها به یاد بیاورید؛ سؤال، عبارت نادرست را می‌خواهد.
- در واکنشی که کراتین‌فسفات مصرف می‌شود، مشخص کنید گروه فسفات از کدام مولکول به کدام مولکول منتقل می‌شود.
- برای انتقال گروه فسفات، بخش‌های واکنش‌دهندهٔ دو پیش‌ماده باید با آرایش مناسبی کنار هم قرار بگیرند؛ توصیف فاصلهٔ آن‌ها را با این ضرورت مقایسه کنید.