سوال ۱۹ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۳ نوبت اول · سوال ۱۹ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۳ · فصل ۸: رفتارهای جانوران
کدام عبارت در ارتباط با رفتار جیرجیرک نر مطرح‌شده در کتاب درسی، صادق است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید رفتار انتخاب جفت در این نوع جیرجیرک را به موفقیت زادآوری ارتباط دهیم.
۱. چرا نر انتخاب‌کننده است؟ جیرجیرک نر زامه‌های خود را همراه مواد مغذی درون کیسه‌ای به ماده منتقل می‌کند. چون این کیسه بخش قابل‌توجهی از وزن بدن نر را تشکیل می‌دهد، تولیدمثل برای او پرهزینه است؛ بنابراین نر در انتخاب جفت نقش دارد و ماده‌ها برای انتخاب‌شدن رقابت می‌کنند (زیست‌شناسی ۳، صفحه‌های ۱۱۶–۱۱۷).
۲. نر چه ماده‌ای را انتخاب می‌کند؟ نر، مادهٔ بزرگ‌تر را برمی‌گزیند؛ زیرا اندازهٔ بزرگ‌تر ماده نشانهٔ داشتن تخمک‌های بیشتر و توانایی تولید زاده‌های بیشتر است. همچنین مواد مغذی کیسه برای تشکیل تخم و رشدونمو جنین به کار می‌روند (زیست‌شناسی ۳، صفحه‌های ۱۱۶–۱۱۷).
۳. این رفتار چه نتیجه‌ای دارد؟ در کتاب، معیار موفقیت زادآوری، داشتن بیشترین تعداد زاده‌های سالم معرفی شده و انتخاب جفت یکی از رفتارهای دستیابی به این موفقیت است. پس انتخاب ماده‌ای با توان تولید زاده‌های بیشتر، همراه با تأمین مواد مغذی موردنیاز تولیدمثل، در راستای افزایش موفقیت زادآوری نر است؛ به همین دلیل عبارت گزینهٔ سوم درست است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۱۱۶). این عبارت بیانگر کارکرد رفتار در افزایش موفقیت زادآوری است، نه تضمین سالم‌ماندن همهٔ زاده‌ها در هر شرایطی.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز با تعمیم کم‌هزینه‌تر بودن تولیدمثل برای نرها در بسیاری از جانوران، این گزینه را انتخاب کند؛ اما در جیرجیرکِ مطرح‌شده، نر کیسه‌ای حاوی زامه و مواد مغذی می‌سازد که بخش قابل‌توجهی از وزن بدنش را تشکیل می‌دهد؛ بنابراین هزینهٔ تولیدمثلی او زیاد است.
- گزینهٔ ۲: ممکن است انتخاب جفت صرفاً رفتاری فردی و بی‌ارتباط با ژن‌های جمعیت تصور شود؛ درحالی‌که این انتخاب بر سهم افراد در تولید نسل بعد اثر می‌گذارد و می‌تواند فراوانی دگره‌ها را در خزانهٔ ژنی نسل آینده تغییر دهد.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز تصور کند توجه نر به ظاهر ماده، به معنای بی‌ارتباط بودن انتخاب او با ژن‌نمود ماده است؛ اما اندازهٔ بدن ماده، مانند دیگر صفات بدنی، می‌تواند از ژن‌نمود او تأثیر بپذیرد، پس این استقلال مطلق درست نیست.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «زادآوری» را به یاد بیاورید: معیار موفقیت زادآوری چیست و چرا در این نوع جیرجیرک، برخلاف حالت معمول، نر جفت را انتخاب می‌کند؟
- نر همراه زامه‌ها مواد مغذی فراوانی به ماده می‌دهد؛ بنابراین انتخاب جفت برای او اهمیت دارد. ارتباط اندازهٔ بدن ماده با تعداد تخمک‌هایش را بررسی کنید.
- انتخاب مادهٔ درشت‌تر را در کنار نقش مواد مغذی کیسه در تشکیل تخم و رشدونمو جنین قرار دهید؛ این دو ویژگی چگونه به موفقیت زادآوری نر کمک می‌کنند؟