سوال ۱۲ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت دوم · سوال ۱۲ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۳ · فصل ۸: رفتارهای جانوران
در بخشی از کتاب درسی، نمودار مزیت زندگی گروهی نوعی جانور نشان داده شده، چند مورد برای تکمیل عبارت زیر مناسب است؟
«این جانور و .................... دارند.»
الف ـ شیرکوهی، اندام‌های همتا
ب ـ پشه، اندام‌های آنالوگ
ج ـ خفاش، دیوارهٔ کاملی بین دو بطن
د ـ ملخ، بخش حجیمی در انتهای مری
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. شناسایی جانور نمودار
در فعالیت شش، محور افقی نمودار «تعداد کبوترها در گروه» است؛ پس منظور از «این جانور»، کبوتر است، نه جانوران دیگری که در مبحث زندگی گروهی نام برده شده‌اند (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۱۲۴).
۲. بررسی عبارت‌ها
الف ـ درست است. بال کبوتر و اندام جلویی شیرکوهی، اندام‌های همتا هستند؛ زیرا طرح ساختاری و منشأ مشترک دارند، هرچند کارکرد اصلی آنها متفاوت است. همتایی را نباید صرفاً از روی شباهت ظاهری یا یکسان‌بودن کارکرد تشخیص داد.
ب ـ درست است. بال کبوتر و بال پشه اندام‌های آنالوگ‌اند؛ هر دو در پرواز نقش دارند، اما منشأ و طرح ساختاری یکسانی ندارند. بال کبوتر اندام جلوییِ تغییریافتهٔ مهره‌دار است، درحالی‌که بال پشه چنین منشئی ندارد.
ج ـ درست است. کبوتر پرنده و خفاش پستاندار است. در هر دو گروه، قلب چهارحفره‌ای است و دیوارهٔ بین دو بطن کامل است؛ بنابراین خون دو بطن با یکدیگر مخلوط نمی‌شود.
د ـ درست است. کبوتر و ملخ هر دو چینه‌دان دارند. چینه‌دان بخش حجیم‌شدهٔ انتهای مری و محل ذخیرهٔ موقت غذاست؛ پس تفاوت کلی دستگاه گوارش این دو جانور، این ویژگی مشترک را رد نمی‌کند.
۳. جمع‌بندی
هر چهار عبارت «الف»، «ب»، «ج» و «د» درست‌اند؛ بنابراین چهار مورد برای تکمیل عبارت مناسب است.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است فقط شباهت ساختار قلب را در نظر بگیرید و سه مقایسهٔ دیگر را نادرست بدانید. درحالی‌که همتایی اندام‌های جلویی، آنالوگ‌بودن بال‌ها و وجود چینه‌دان نیز مقایسه‌های درستی هستند.
- گزینهٔ ۲: ممکن است دو مورد مربوط به اندام‌ها را بپذیرید، اما ویژگی‌های قلب و لولهٔ گوارش را فراموش کنید. کبوتر علاوه بر آن دو ویژگی، هم جدایی کامل بطن‌ها و هم چینه‌دان دارد.
- گزینهٔ ۳: ممکن است مورد «د» را به‌دلیل تفاوت کلی دستگاه گوارش پرنده و حشره حذف کنید. این تفاوت‌ها مانع وجود چینه‌دان در هر دو جانور نیست؛ بنابراین هیچ‌یک از چهار مورد حذف نمی‌شود.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ابتدا جانورِ نمودار فعالیت شش در گفتار «ارتباط و زندگی گروهی» را شناسایی کنید؛ عنوان محور افقی راهنمای شماست.
- در مقایسهٔ اندام‌ها، منشأ مشترک را از کارکرد مشترک جدا کنید: همتایی لزوماً به معنای یکسان‌بودن کارکرد نیست و آنالوگ‌بودن نیز به منشأ مشترک نیاز ندارد.
- برای تکمیل بررسی، جدایی بطن‌ها را در پرندگان و پستانداران مقایسه کنید و به یاد آورید که بخش ذخیره‌کنندهٔ غذا پیش از معده، در پرنده و حشره چه نام دارد.