سوال ۲۶ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۳ نوبت اول · سوال ۲۶ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۳ · فصل ۸: رفتارهای جانوران
با توجه به رفتار بیرون انداختنِ پوسته‌های تخم شکسته‌شده از لانه توسط پرندهٔ کاکایی، چند مورد زیر دربارهٔ این رفتار، صادق است؟
الف: به تدریج و در مدت زمان طولانی به انجام می‌رسد.
ب: تحت‌تأثیر یکی از عوامل تغییردهندهٔ تعادل جمعیت شکل می‌گیرد.
ج: به سالم ماندن تخم‌های سفیدرنگ پرنده و بقای جوجه‌های آن می‌انجامد.
د: نشانه‌ای از داشتن ژن‌های مربوط به صفات سازگارکننده در پرنده است.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید زمان اجرای رفتار را از روند تکاملی شکل‌گیری آن، و رنگ سطح بیرونی تخم را از رنگ داخل پوسته جدا کنیم.
الف) نادرست است. کاکایی برای خارج کردن پوسته‌های شکسته، زمان بسیار کوتاهی صرف می‌کند؛ بنابراین خود این رفتار به‌تدریج و طی زمانی طولانی انجام نمی‌شود. طولانی بودن روند تکاملی شکل‌گیری یک رفتار را نباید با مدت اجرای آن اشتباه گرفت. (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۱۱۵)
ب) درست است. بیرون انداختن پوسته‌ها رفتاری سازگارکننده است و انتخاب طبیعی در برگزیده شدن آن نقش دارد. انتخاب طبیعی از عوامل برهم‌زنندهٔ تعادل ژنی جمعیت است؛ زیرا با تفاوت در بقا و زادآوری افراد، می‌تواند فراوانی دگره‌ها را تغییر دهد. کتاب نیز برگزیده شدن رفتارهای سازگارکننده با سازوکار انتخاب طبیعی را بیان می‌کند. (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۱۱۵)
ج) نادرست است. کاهش احتمال شکار شدن تخم‌ها و جوجه‌ها از پیامدهای این رفتار است، اما عبارت، تخم‌های کاکایی را به‌اشتباه سفیدرنگ معرفی می‌کند. تخم‌ها و جوجه‌ها در محیط اطراف آشیانه استتار می‌شوند؛ بخش سفید و آشکار، سطح داخلی پوسته‌های شکسته است که می‌تواند شکارچی را به سوی آن‌ها راهنمایی کند. پس با وجود درست بودن فایدهٔ کلی رفتار، عبارت به‌طور کامل درست نیست. (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۱۱۵)
د) درست است. این رفتار با کاهش دسترسی شکارچی به زاده‌ها، احتمال بقای آن‌ها را افزایش می‌دهد و سازگارکننده محسوب می‌شود. برگزیده شدن چنین رفتاری در فرایند انتخاب طبیعی، با وجود زمینهٔ ژنیِ صفات سازگارکننده ارتباط دارد؛ البته این به معنای کنترل رفتار توسط تنها یک ژن نیست. کتاب نیز هم نقش فرایندهای ژنی در رفتار و هم نقش انتخاب طبیعی در برگزیدن رفتارهای سازگارکننده را مطرح می‌کند. (زیست‌شناسی ۳، صفحه‌های ۱۰۸–۱۰۹ و ۱۱۵)
بنابراین فقط عبارت‌های «ب» و «د» درست‌اند؛ یعنی دو مورد.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است با یکی دانستن زمان تکامل رفتار و زمان اجرای آن، و نیز نسبت دادن سفیدی داخل پوسته به خود تخم، همهٔ عبارت‌ها درست شمرده شوند؛ درحالی‌که «الف» و «ج» نادرست‌اند.
- گزینهٔ ۲: اگر فقط یکی از دو دام سؤال تشخیص داده شود، سه عبارت درست به نظر می‌رسد. هم طولانی دانستن اجرای رفتار در «الف» اشتباه است و هم سفید دانستن تخم‌های کاکایی در «ج».
- گزینهٔ ۴: ممکن است با نادیده گرفتن نقش انتخاب طبیعی در تغییر تعادل ژنی جمعیت یا ارتباط رفتار سازگارکننده با زمینهٔ ژنی، فقط یک عبارت پذیرفته شود؛ اما هر دو عبارت «ب» و «د» درست‌اند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در گفتار «انتخاب طبیعی و رفتار»، مثال کاکایی را مرور کن؛ به زمان اجرای رفتار، رنگ تخم‌ها و علت سازگارکننده بودن رفتار توجه کن.
- بین «مدت اجرای رفتار توسط پرنده» و «شکل‌گیری تکاملی رفتار در نسل‌ها» تفاوت بگذار. همچنین مشخص کن رنگ سفیدی که شکارچی را راهنمایی می‌کند، مربوط به کدام بخش تخم است.
- دو عبارت مربوط به زمان و رنگ را با متن کتاب تطبیق بده؛ سپس ارتباط انتخاب طبیعی با تعادل ژنی جمعیت و باقی ماندن صفات سازگارکننده را برای ارزیابی دو عبارت دیگر به کار ببر.