سوال ۲۴ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۳ نوبت اول · سوال ۲۴ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۳ · فصل ۵: از ماده به انرژی
کدام مورد، برای تکمیل عبارت زیر مناسب است؟
«در انسان، فقط آن بخش از آنزیم ATPساز که در .................... داخلی راکیزه (میتوکندری) قرار دارد، .................... .»
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید هم محل بخش‌های آنزیم ساز و هم قید «فقط» را در نظر بگیریم.
۱. فضای داخلی راکیزه را مشخص می‌کنیم. غشای درونی راکیزه، بخش داخلی را از فضای بین دو غشا جدا می‌کند؛ بنابراین «فضای داخلی» با «فضای بین دو غشا» تفاوت دارد (زیست‌شناسی ۳، صفحات ۶۷–۶۸).
۲. نقش بخش غشایی و سرِ آنزیم را جدا می‌کنیم. بخشی از آنزیم در غشای درونی قرار دارد و مسیر عبور پروتون‌ها را فراهم می‌کند. پروتون‌ها از فضای بین دو غشا به بخش داخلی برمی‌گردند و انرژی لازم برای ساخته شدن از و فسفات را تأمین می‌کنند (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۷۰). سرِ آنزیم به سمت فضای داخلی راکیزه قرار دارد و محل ساخت و آزاد شدن است. توضیح موتورچرخنده نیز نشان می‌دهد که حرکت بخش چرخان به سر منتقل می‌شود و آن را برای ساخت این مولکول در وضعیت مناسب قرار می‌دهد (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۷۱).
۳. منظور از «منبع رایج انرژی یاخته» را تشخیص می‌دهیم. این عبارت به مولکول اشاره دارد که شکل رایج و قابل استفادهٔ انرژی در یاخته است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۶۴). پس «رها ساختن منبع رایج انرژی» در این سؤال، یعنی آزاد کردن مولکول ساخته‌شده از سرِ آنزیم؛ نه تجزیهٔ آن و آزاد کردن انرژی.
در نتیجه، بخش واقع در فضای داخلی راکیزه همان بخشی است که محصول ساخته‌شده را رها می‌کند. بخش غشایی مسیر عبور پروتون است، و دریافت و واگذاری الکترون نیز به اجزای زنجیرهٔ انتقال الکترون مربوط می‌شود، نه به آنزیم ساز (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۷۰).
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است با دیدن اجزای بخش غشایی، چندقطعه‌ای بودن را ویژگی اختصاصی آن بدانید؛ اما بخش سرِ آنزیم نیز از چند زیرواحد تشکیل شده است، پس واژهٔ «فقط» این گزینه را نادرست می‌کند.
- گزینهٔ ۲: این گزینه از اشتباه گرفتن محل کانال عبور پروتون با محل سرِ آنزیم ناشی می‌شود. کانال در بخش غشایی قرار دارد، نه در بخشی که به فضای داخلی راکیزه برجسته شده است.
- گزینهٔ ۴: قرار داشتن آنزیم و زنجیرهٔ انتقال الکترون در یک غشا ممکن است باعث این اشتباه شود. گرفتن و از دست دادن الکترون، ویژگی اجزای زنجیرهٔ انتقال الکترون است و نقش بخش غشایی آنزیم ساز، فراهم کردن مسیر عبور پروتون‌هاست.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در شکل مربوط به زنجیرهٔ انتقال الکترون، جای بخش غشایی و سرِ آنزیم ساز را نسبت به فضای داخلی راکیزه مشخص کنید.
- کانال عبور پروتون در بخش غشایی آنزیم است؛ نقش این بخش را از نقش سرِ آنزیم در تولید محصول جدا کنید.
- قید «فقط» را بررسی کنید: چندزیرواحدی بودن ویژگی اختصاصی یک بخش نیست؛ در مقابل، ساخت و آزاد شدن محصول در سرِ آنزیم انجام می‌شود. محل این سر را با جای خالی نخست تطبیق دهید.