سوال ۲۹ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۳ نوبت اول · سوال ۲۹ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۳ · فصل ۵: از ماده به انرژی
با توجه به بخشی از یک چرخهٔ کربس که در آن نوعی پیوند اشتراکی بین فسفات و نوعی نوکلئوتید برقرار می‌شود، کدام مورد نادرست است؟ (محل ورود استیل کوآنزیم به چرخه، به‌عنوان محل آغاز چرخه درنظر گرفته می‌شود.)
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. شناسایی بخش موردنظر سؤال
منظور از برقراری پیوند اشتراکی میان فسفات و یک نوکلئوتید، اضافه‌شدن فسفات به و تشکیل است. بنابراین باید رویدادهای قبل و بعد از محل تولید را در چرخه بررسی کنیم. محل این رویداد در شکل چرخه مشخص شده است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۶۹، شکل ۷).
۲. تعیین ترتیب رویدادها
با درنظرگرفتن محل ورود استیل کوآنزیم به‌عنوان آغاز چرخه، ابتدا بخش استیل با مولکول چهارکربنی ترکیب و مولکول شش‌کربنی تشکیل می‌شود؛ هم‌زمان کوآنزیم جدا می‌شود. سپس در ادامهٔ واکنش‌ها، کربن‌دی‌اکسید آزاد می‌شود و چرخه به مرحلهٔ تولید می‌رسد. پس از این مرحله نیز واکنش‌ها تا بازسازی پذیرندهٔ چهارکربنی استیل ادامه می‌یابند (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۶۹).
۳. بررسی عبارت‌ها
- گزینهٔ ۱ درست است: پس از مرحلهٔ تولید ، تبدیل‌های دیگری میان مولکول‌های چهارکربنی انجام می‌شود و در پایان، آخرین مولکول چهارکربنی چرخه، یعنی پذیرندهٔ استیل برای دور بعد، بازسازی می‌شود (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۶۹، شکل ۷).
- گزینهٔ ۲ درست است: در مسیر پس از تولید ، ابتدا و سپس تشکیل می‌شود. این دو، دو نوع مولکول حامل الکترون‌اند؛ بنابراین عبارت از «دو نوع» حامل سخن می‌گوید، نه لزوماً مجموع تعداد حامل‌های تولیدشده در یک دور چرخه (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۶۹، شکل ۷).
- گزینهٔ ۳ درست است: پیش از رسیدن به مرحلهٔ تولید ، در همان آغاز چرخه، کوآنزیم از استیل کوآنزیم جدا می‌شود. کوآنزیم‌ها مواد آلیِ کمک‌کننده به فعالیت آنزیم‌ها هستند؛ پس توصیف این گزینه با کوآنزیم سازگار است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۶۹).
- گزینهٔ ۴ نادرست است: پیش از مرحلهٔ تولید ، مولکول ایجاد می‌شود؛ اما مطابق مبحث حمل گازها در زیست‌شناسی ۱، بخش عمدهٔ کربن‌دی‌اکسید خون به‌شکل یون بی‌کربنات، ، حمل می‌شود، نه به‌صورت ترکیب با هموگلوبین. اتصال به هموگلوبین فقط یکی از راه‌های حمل آن است. بنابراین ایراد گزینه در واژهٔ «غالباً» است، نه در تولید این گاز پیش از مرحلهٔ موردنظر.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است تصور کنید چون پیش از تولید مولکول چهارکربنی تشکیل شده است، این عبارت نادرست است؛ اما «آخرین مولکول چهارکربنی» همان پذیرندهٔ استیل در آغاز دور بعد است که پس از مرحلهٔ تولید بازسازی می‌شود.
- گزینهٔ ۲: ممکن است تولید حامل‌های الکترون پیش از ساخته‌شدن را به یاد بیاورید و تولید آن‌ها پس از این مرحله را نادیده بگیرید. در ادامهٔ چرخه، هر دو نوع حامل الکترون، یعنی و ، تولید می‌شوند؛ پس این عبارت درست است.
- گزینهٔ ۳: ممکن است کوآنزیم را با آنزیم اشتباه بگیرید یا جداشدن آن را فقط به مرحلهٔ اکسایش پیرووات نسبت دهید. در آغاز چرخهٔ کربس، کوآنزیم جدا می‌شود؛ کوآنزیم ماده‌ای آلی و کمک‌کننده به فعالیت آنزیم است، بنابراین عبارت درست است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در شکل چرخهٔ کربس، مرحله‌ای را پیدا کنید که در آن با اتصال فسفات به یک نوکلئوتید، مولکول ذخیره‌کنندهٔ انرژی ساخته می‌شود.
- محل ورود استیل کوآنزیم را آغاز مسیر بگیرید و رویدادهای پیش و پس از مرحلهٔ تولید را جداگانه بررسی کنید؛ به جداشدن کوآنزیم و تشکیل حامل‌های الکترون توجه کنید.
- دربارهٔ گاز آزادشده پیش از این مرحله، میان «امکان اتصال به هموگلوبین» و «روش عمدهٔ حمل در خون» تفاوت بگذارید؛ نقش یون بی‌کربنات را به یاد آورید.