سوال ۴۰ · زیستشناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت دوم · سوال ۴۰ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیستشناسی · زیستشناسی ۳ · فصل ۸: رفتارهای جانوران
مطابق با اطلاعات کتاب درسی، نوعی رفتار فقط در دورهٔ خاصی از زندگی جوجه غازها (تازه از تخم درآمده)، دیده میشود. کدام عبارت در مورد این رفتار، درست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
گام اول ـ شناسایی رفتار: منظور سؤال «نقشپذیری» است. جوجهغاز در چند ساعت آغازین پس از خروج از تخم، نخستین جسم متحرکی را که میبیند دنبال میکند. این یادگیری در دورهٔ حساسی رخ میدهد و معمولاً موجب پیوند جوجه با مادر میشود؛ بنابراین، محدودیت زمانیِ مطرحشده مربوط به شکلگیری نقشپذیری است (زیستشناسی ۳، صفحهٔ ۱۱۳).
گام دوم ـ بررسی پیامد رفتار: جوجه با شناسایی و دنبالکردن مادر، از مراقبت او بهرهمند میشود و رفتارهایی مانند جستوجوی غذا را نیز از او یاد میگیرد. کتاب تأکید میکند که نبود این شناسایی میتواند جوجه را از مراقبت مادر محروم کند و به مرگ آن بینجامد (زیستشناسی ۳، صفحهٔ ۱۱۳).
گام سوم ـ ارتباط با موفقیت تولیدمثلی: موفقیت تولیدمثلی فقط به تولید زاده وابسته نیست؛ زندهماندن زادهها و امکان مشارکت آنها در نسلهای بعد نیز اهمیت دارد. پس نقشپذیری، با کمک به بقای جوجهها، میتواند موفقیت تولیدمثلی مادر را افزایش دهد. واژهٔ «میتواند» نیز درست است، زیرا این رفتار بقای همهٔ جوجهها را تضمین نمیکند.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۲: ممکن است چون جوجهها معمولاً مادر خود را دنبال میکنند، تصور شود که فقط به همگونه وابسته میشوند؛ اما محرک نقشپذیری نخستین جسم متحرکی است که میبینند و الزاماً پرندهای همگونه نیست.
- گزینهٔ ۳: بروز این رفتار اندکی پس از خروج از تخم ممکن است آن را کاملاً غریزی جلوه دهد؛ اما کتاب، نقشپذیری را نوعی یادگیری معرفی میکند، نه رفتاری که بهطور کامل از هنگام تولد شکل گرفته باشد.
- گزینهٔ ۴: ممکن است بهدلیل نقش یادگیری در سازگاری با محیط، نقشپذیری با خوگیری اشتباه شود؛ اما خوگیری کاهش پاسخ به محرک تکراری و بیخطر است، درحالیکه اینجا پیوند با مادر از راه نقشپذیری ایجاد میشود.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در بخش «یادگیری و رفتار» به یاد بیاورید کدام نوع یادگیری، دورهٔ حساسی در آغاز زندگی جانور دارد.
- جوجهغاز به نخستین جسم متحرکی که میبیند وابسته میشود؛ پس این فرایند نه الزاماً محدود به همگونه است و نه کاملاً غریزی.
- پیوند با مادر، دریافت مراقبت و یادگیری جستوجوی غذا را ممکن میکند. بررسی کنید زندهماندن زادهها چه اثری بر سهم مادر در نسلهای آینده دارد.