سوال ۳۹ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت دوم · سوال ۳۹ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۶: تقسیم یاخته
به‌منظور تهیهٔ کاریوتیپ یک فرد مبتلا به نشانگان داون، از فام‌تن (کروموزوم)های کدام مرحله یا مراحل تقسیم یاخته، می‌توان استفاده کرد؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. معیار تهیهٔ کاریوتیپ را مشخص می‌کنیم: کاریوتیپ، تصویر فام‌تن‌ها در حالت بیشترین فشردگی است که در آن، فام‌تن‌ها بر پایهٔ ویژگی‌هایی مانند اندازه، شکل و جایگاه سانترومر مرتب می‌شوند. بنابراین باید مرحله‌ای را انتخاب کنیم که فام‌تن‌ها بیشترین فشردگی را دارند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۸۱–۸۲).
۲. مرحلهٔ مناسب را پیدا می‌کنیم: در متافاز، فام‌تن‌ها به بیشترین فشردگی می‌رسند و در سطح استوایی یاخته قرار می‌گیرند؛ پس فام‌تن‌های این مرحله برای تهیهٔ کاریوتیپ مناسب‌اند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۸۵).
۳. نقش نشانگان داون را بررسی می‌کنیم: مطابق کتاب، فرد مبتلا به داون در یاخته‌های پیکری خود فام‌تن دارد که سه عدد از آن‌ها فام‌تن شمارهٔ هستند. این تفاوت در تعداد فام‌تن‌ها با کاریوتیپ بررسی می‌شود، اما مرحلهٔ مناسب تهیهٔ کاریوتیپ را تغییر نمی‌دهد (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۹۴–۹۵).
۴. سایر مراحل را کنار می‌گذاریم: در آنافاز، فامینک‌های خواهری جدا و به دو قطب کشیده می‌شوند؛ در تلوفاز، فام‌تن‌ها شروع به باز شدن می‌کنند؛ و در پرومتافاز نیز هنوز به بیشترین فشردگی نرسیده‌اند. بنابراین هیچ‌یک جایگزین مرحلهٔ متافاز برای تهیهٔ کاریوتیپ مورد نظر نیستند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۸۵).
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است رسیدن فام‌تن‌ها به دو قطب یاخته، برای شمارش و تهیهٔ کاریوتیپ مناسب به نظر برسد؛ اما در پایان آنافاز، فام‌تن‌ها تک‌فامینکی و از هم جدا شده‌اند و وضعیتِ بیشترین فشردگیِ متافازی را ندارند.
- گزینهٔ ۲: ممکن است تشکیل دوبارهٔ هسته‌ها این تصور را ایجاد کند که اکنون زمان مناسبی برای بررسی فام‌تن‌هاست؛ درحالی‌که در تلوفاز، فام‌تن‌ها شروع به باز شدن می‌کنند و تشخیص شکل و مقایسهٔ آن‌ها دشوارتر می‌شود.
- گزینهٔ ۴: ممکن است آشکار بودن فام‌تن‌ها در پرومتافاز و تشکیل هسته‌ها در تلوفاز، هر دو برای تهیهٔ کاریوتیپ کافی دانسته شوند؛ اما در پرومتافاز هنوز بیشترین فشردگی حاصل نشده و در تلوفاز نیز فام‌تن‌ها در حال باز شدن‌اند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- تعریف کاریوتیپ را در گفتار اول فصل مرور کن؛ فام‌تن‌ها برای تهیهٔ این تصویر باید چه میزان فشردگی داشته باشند؟
- ملاک اصلی، صرفاً دیده شدن فام‌تن‌ها یا امکان شمارش آن‌ها نیست؛ مرحله‌ای را پیدا کن که فشردگی فام‌تن‌ها به بیشترین حد می‌رسد.
- این مرحله پس از پرومتافاز و پیش از جدا شدن فامینک‌های خواهری رخ می‌دهد؛ داون بودن فرد، مرحلهٔ مناسب تهیهٔ کاریوتیپ را تغییر نمی‌دهد.