سوال ۲۸ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت دوم · سوال ۲۸ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۶: تقسیم یاخته
با فرض اینکه در یک فرد، عملکرد طبیعی نوعی اندام به‌واسطة ظهور نوعی تومور دستخوش اختلال شده باشد، کدام مورد درخصوص این تومور، به‌طور حتم، درست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. ابتدا به عبارت «به‌طور حتم» توجه می‌کنیم: باید ویژگی‌ای را بیابیم که با اطلاعات سؤال قطعی باشد، نه ویژگی‌ای که فقط در برخی تومورها دیده می‌شود.
۲. اختلال در عملکرد اندام، بدخیم‌بودن تومور را ثابت نمی‌کند. طبق کتاب، تومور خوش‌خیم هم اگر بیش از اندازه بزرگ شود، ممکن است فعالیت طبیعی اندام را مختل کند؛ بنابراین تومور موردنظر می‌تواند خوش‌خیم یا بدخیم باشد (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۸۸–۸۹).
۳. ویژگی مشترک تومورها را بررسی می‌کنیم. تقسیم یاخته‌ای موجب افزایش تعداد یاخته‌ها و مرگ یاخته‌ای موجب کاهش آن می‌شود. در تشکیل تومور، تنظیم این فرایندها مختل می‌شود و تقسیم‌های تنظیم‌نشده به تشکیل تودهٔ یاخته‌ای می‌انجامد. پس ایجاد تومور نتیجهٔ برهم‌خوردن تعادل میان تقسیم یاخته‌ها و مرگ آن‌هاست؛ این همان گزارهٔ گزینهٔ دوم است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۸۸–۸۹).
۴. سایر گزاره‌ها قطعی نیستند: افزایش طول عمر همهٔ رناهای پیک، لازمهٔ تشکیل تومور نیست. همچنین تهاجم به بافت مجاور ویژگی تومور بدخیم است و انتشار از راه خون یا لنف نیز دربارهٔ همهٔ تومورها صدق نمی‌کند؛ کتاب این انتشار را به‌صورت یک امکان برای یاخته‌های تومور بدخیم بیان می‌کند، نه رخدادی قطعی در هر تومور (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۸۸–۸۹).
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز افزایش تقسیم یاخته‌ها را به افزایش طول عمر همهٔ رناهای پیک نسبت دهد؛ اما چنین رابطهٔ الزامی‌ای وجود ندارد و از تشکیل تومور نمی‌توان افزایش طول عمر همهٔ رناهای پیک را نتیجه گرفت.
- گزینهٔ ۳: این گزینه از یکسان دانستن «اختلال در عملکرد اندام» با «بدخیمی» ناشی می‌شود؛ درحالی‌که تومور خوش‌خیم نیز اگر بیش از اندازه بزرگ شود، می‌تواند عملکرد طبیعی اندام را مختل کند.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز ویژگی انتشار یاخته‌های سرطانی را به همهٔ تومورها تعمیم دهد؛ اما یاخته‌های تومور خوش‌خیم منتشر نمی‌شوند و حتی وجود تومور بدخیم نیز به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که انتشار به بافت‌های دورتر رخ داده است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «تقسیم بی‌رویهٔ یاخته» را مرور کن و به تفاوت ویژگی مشترک تومورها با ویژگی‌های اختصاصی تومور بدخیم توجه کن.
- آیا اختلال عملکرد اندام فقط بر اثر تومور بدخیم رخ می‌دهد؟ پیامد بزرگ‌شدن بیش از اندازهٔ تومور خوش‌خیم را به یاد بیاور.
- تقسیم، تعداد یاخته‌ها را افزایش می‌دهد و مرگ یاخته‌ای آن را کاهش می‌دهد؛ برای تشکیل تودهٔ توموری، وضعیت تعادل این دو فرایند را بررسی کن.