سوال ۱۶۹ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۹ · سوال ۱۶۹ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۶: تقسیم یاخته
در یک یاختهٔ گیاهی در حال تقسیم برگ، کدام مورد، قبل از شــروع مراحل مربوط بـه تقسیم میـان یاختـه (سیتوپلاسم) رخ می‌دهد؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ باید زمان «آغاز مراحل مربوط به تقسیم سیتوپلاسم» را از زمان «کامل شدن جدایی دو یاخته» تفکیک کنیم.
۱. در یاختهٔ گیاهی، برخلاف یاختهٔ جانوری، حلقهٔ انقباضی تشکیل نمی‌شود. ریزکیسه‌های دستگاه گلژی در بخش میانی یاخته تجمع می‌یابند و با پیوستن به یکدیگر، صفحهٔ یاخته‌ای را می‌سازند. اتصال این صفحه به دیوارهٔ یاختهٔ مادری، جدایی دو یاخته را کامل می‌کند؛ بنابراین، اتصال نهایی صفحه با آغاز مراحل تشکیل آن یکسان نیست (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۸۵–۸۷، شکل ۹).
۲. مراحل تقسیم هسته و سیتوپلاسم کاملاً جدا از هم و بدون هم‌پوشانی نیستند. در یاختهٔ گیاهی، مراحل اولیهٔ تشکیل صفحهٔ یاخته‌ای در اواخر آنافاز آغاز می‌شوند؛ پس نباید آغاز آنها را به پس از پایان تلوفاز موکول کرد. نمایش هم‌زمان تلوفاز و تقسیم سیتوپلاسم در شکل مراحل رشتمان نیز این هم‌پوشانی را نشان می‌دهد (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۸۵، شکل ۷؛ صفحهٔ ۸۵–۸۷، شکل ۹).
۳. اکنون رویدادها را زمان‌بندی می‌کنیم: بازسازی پوشش هسته و شروع باز شدن فام‌تن‌ها، هر دو مربوط به تلوفازند. تجمع فام‌تن‌های تک‌فامینکی در قطب‌ها نیز پس از حرکت آنها در آنافاز رخ می‌دهد. هیچ‌یک از این رویدادهای پایانی، پیش از آغاز مراحل مربوط به تقسیم سیتوپلاسم گیاهی نیستند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۸۵).
۴. در مقابل، ردیف شدن فام‌تن‌ها در سطح استوایی یاخته مربوط به متافاز است؛ یعنی زمانی پیش از جدایی فامینک‌های خواهری و پیش از آغاز مراحل تشکیل صفحهٔ یاخته‌ای. در رشتمان، فام‌تن‌ها به‌طور مستقل در سطح استوایی آرایش می‌یابند و مانند کاستمان نخست به‌صورت جفت‌های همساخت قرار نمی‌گیرند. بنابراین، رویداد بیان‌شده در گزینهٔ چهارم با متافاز سازگار است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۸۵).
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است با این تصور انتخاب شود که تقسیم سیتوپلاسم حتماً پس از تشکیل کامل دو هسته آغاز می‌شود؛ اما بازسازی پوشش هسته رویدادی در تلوفاز است و مراحل مربوط به تقسیم سیتوپلاسم یاختهٔ گیاهی تا آن زمان آغاز شده‌اند.
- گزینهٔ ۲: باز شدن فام‌تن‌ها نشانهٔ پایان تقسیم هسته است، نه نشانهٔ زمانی پیش از آغاز تقسیم سیتوپلاسم. این رویداد در تلوفاز رخ می‌دهد و از شروع مراحل تشکیل صفحهٔ یاخته‌ای دیرتر است.
- گزینهٔ ۳: ممکن است «حرکت فام‌تن‌ها به‌سوی قطب‌ها» با «تجمع آنها در قطب‌ها» یکسان در نظر گرفته شود. گزینه از رسیدن و تجمع فام‌تن‌ها سخن می‌گوید؛ تا این زمان، مراحل مربوط به تقسیم سیتوپلاسم گیاهی آغاز شده‌اند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- مراحل رشتمان و شکل تقسیم سیتوپلاسم در یاختهٔ گیاهی را مرور کن؛ آغاز تقسیم سیتوپلاسم را با پایان جدایی دو یاخته یکی نگیر.
- در یاختهٔ گیاهی، تشکیل صفحهٔ یاخته‌ای به تجمع و پیوستن ریزکیسه‌های گلژی وابسته است. لازم نیست برای آغاز این مراحل، بازسازی هسته‌ها کامل شده باشد.
- رویدادهای گزینه‌ها را روی ترتیب متافاز، آنافاز و تلوفاز قرار بده؛ رویدادی را جست‌وجو کن که پیش از جدا شدن فامینک‌های خواهری رخ می‌دهد.