سوال ۲۱ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۳ نوبت اول · سوال ۲۱ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۶: تقسیم یاخته
به منظور تقسیم سیتوپلاسم یاخته مریستمی ریشهٔ لوبیا، لازم است چند مورد زیر رخ دهد؟
الف: صفحهٔ یاخته‌ای در بخش میانی یاخته به‌وجود آید.
ب: با استفاده از غشای ریزکیسه (وزیکول)های گلژی، غشاهای جدیدی شکل بگیرد.
ج: ریزکیسه (وزیکول)های غنی از پیش‌سازهای تیغهٔ میانی در بخشی از یاخته تجمع یابند.
د: اندامک‌های استوانه‌ای (حاوی دسته‌های سه‌تایی از لوله‌های پروتئینی) دو برابر شود.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
یاختهٔ مریستمی ریشهٔ لوبیا، یاخته‌ای گیاهی است؛ بنابراین تقسیم سیتوپلاسم آن با تشکیل صفحهٔ یاخته‌ای انجام می‌شود، نه با حلقهٔ انقباضی. برای پاسخ، هر مورد را جداگانه بررسی می‌کنیم (زیست‌شناسی ۲، صفحات ۸۵–۸۷).
الف) درست است. ریزکیسه‌های گلژی در بخش میانی یاخته گرد هم می‌آیند و با پیوستن به یکدیگر، صفحهٔ یاخته‌ای را در محل دیوارهٔ جدید پدید می‌آورند؛ پس تشکیل این صفحه برای جداشدن دو یاختهٔ حاصل لازم است (زیست‌شناسی ۲، صفحات ۸۵–۸۷، شکل ۹).
ب) درست است. هنگام پیوستن ریزکیسه‌ها، غشای آنها در ساخت غشاهای یاخته‌های جدید به کار می‌رود. بنابراین ریزکیسه‌ها فقط تأمین‌کنندهٔ مواد دیواره نیستند، بلکه غشای آنها نیز در تقسیم سیتوپلاسم نقش دارد (زیست‌شناسی ۲، صفحات ۸۵–۸۷، شکل ۹).
ج) درست است. ریزکیسه‌های گلژی حاوی پیش‌سازهای تیغهٔ میانی و دیوارهٔ یاخته‌اند. تجمع و پیوستن آنها در بخش میانی یاخته، مواد لازم برای ساخت بخش جداکنندهٔ دو یاخته را فراهم می‌کند (زیست‌شناسی ۲، صفحات ۸۵–۸۷).
د) نادرست است. اندامک استوانه‌ای با دسته‌های سه‌تایی ریزلوله، «میانک یا سانتریول» است. کتاب، سازمان‌دهی دوک به کمک میانک‌ها و دوبرابرشدن آنها در اینترفاز را دربارهٔ یاخته‌های جانوری توضیح می‌دهد (زیست‌شناسی ۲، صفحات ۸۴–۸۵). یاختهٔ ریشهٔ لوبیا میانک ندارد؛ پس دوبرابرشدن این اندامک برای تقسیم آن لازم نیست. البته نبود میانک به معنای تشکیل‌نشدن دوک تقسیم نیست.
در نتیجه، موارد «الف»، «ب» و «ج» درست‌اند؛ یعنی سه مورد باید رخ دهد.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: اگر دوبرابرشدن میانک‌ها را به همهٔ یاخته‌های تقسیم‌شونده تعمیم دهید، هر چهار مورد را درست می‌دانید؛ اما یاختهٔ مریستمی ریشهٔ لوبیا میانک ندارد و مورد «د» نادرست است.
- گزینهٔ ۳: ممکن است فقط تشکیل صفحهٔ یاخته‌ای و تجمع ریزکیسه‌ها را بشمارید و نقش غشای ریزکیسه‌ها را نادیده بگیرید؛ درحالی‌که غشاهای جدید نیز از غشای همین ریزکیسه‌ها ساخته می‌شوند و مورد «ب» هم درست است.
- گزینهٔ ۴: ممکن است تجمع ریزکیسه‌ها، تشکیل صفحه و ساخته‌شدن غشا را یک فرایند بدانید و فقط یک مورد بشمارید؛ اما سؤال تعداد عبارت‌های درست را می‌خواهد و هر یک از موارد «الف»، «ب» و «ج» بیانگر رخدادی ضروری است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- روش تقسیم سیتوپلاسم در یاخته‌های گیاهی را مرور کنید؛ وجود دیواره باعث می‌شود این فرایند با روش یاخته‌های جانوری متفاوت باشد.
- در شکل تقسیم سیتوپلاسم گیاهی، سرنوشت «محتویات ریزکیسه‌های گلژی» و «غشای ریزکیسه‌ها» را جداگانه دنبال کنید.
- ساختار استوانه‌ایِ توصیف‌شده در مورد «د» همان میانک است. بررسی کنید آیا یاختهٔ ریشهٔ لوبیا این ساختار را دارد؛ سپس موارد مربوط به ساخت دیواره و غشا را بشمارید.