سوال ۴۲ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت دوم · سوال ۴۲ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۶: تقسیم یاخته
مطابق با اطلاعات کتاب درسی، درخصوص پنج ساختاری که مراحل فشرده شدن فام‌تن (کروموزوم) را نشان می‌دهد، کدام مورد نادرست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید پنج ساختار شکل را از کمترین به بیشترین فشردگی دنبال کنیم: مولکول دِنا، رشتهٔ دارای هسته‌تن، رشتهٔ پیچ‌خورده‌تر، ساختار فشرده‌تر و سرانجام فام‌تن مضاعف‌شده. کتاب توضیح می‌دهد که هسته‌تن‌ها واحدهای تکراری فامینه‌اند و در هر هسته‌تن، دِنا به دور مجموعه‌ای از پروتئین‌های هیستون پیچیده است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۸۰–۸۱).
۱. در ساختار نخست، خودِ مولکول دِنا نمایش داده شده است. تشکیل و حفظ مارپیچ دورشته‌ای دِنا به میان‌کنش پروتئین‌های ساختاری وابسته نیست. در ساختار دوم، هیستون‌ها حضور دارند و پیچیدن دِنا به دور آن‌ها در تشکیل هسته‌تن نقش دارد. بنابراین نمی‌توان ضرورت حضور و میان‌کنش پروتئین‌های ساختاری را به هر دو ساختار نسبت داد؛ پس عبارت گزینهٔ ۳ نادرست است.
۲. عبارت گزینهٔ ۱ درست است: دِنا در ساختار دوم و پنجم همچنان دورشته‌ای است. پیچیدن به دور هیستون‌ها و فشردگی‌های بعدی، به معنای از بین رفتن مارپیچ دورشته‌ای دِنا نیست (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۸۰–۸۱، شکل ۱).
۳. عبارت گزینهٔ ۲ درست است: در ساختارهای سوم و چهارم، پیچ‌خوردگی رشته در سطوح بالاتر، آرایش‌های فنری‌شکل ایجاد کرده است. این پیچ‌خوردگی‌ها را نباید با مارپیچ دورشته‌ای خودِ دِنا یکی دانست (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۸۰–۸۱، شکل ۱).
۴. عبارت گزینهٔ ۴ نیز درست است: با افزایش پیچ‌خوردگی و فشردگی در ساختارهای چهارم و پنجم، هسته‌تن‌هایی که در امتداد رشته مجاور یکدیگر نیستند، در فضای سه‌بعدی به هم نزدیک می‌شوند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۸۰–۸۱، شکل ۱).
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز تصور کند با پیچیدن دِنا به دور هیستون‌ها یا فشرده‌شدن بیشتر، ساختار دورشته‌ای آن از بین می‌رود؛ درحالی‌که این مراحل فقط آرایش فضایی دِنا را تغییر می‌دهند و مارپیچ دورشته‌ای در هر دو ساختار باقی است.
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانش‌آموز شکل فنری را فقط به مارپیچ خود دِنا نسبت دهد. اما در ساختارهای سوم و چهارم شکل کتاب، رشتهٔ حاصل از مراحل قبلی نیز پیچ‌وتاب می‌خورد و آرایش‌های فنری‌شکل ایجاد می‌کند؛ پس این عبارت درست است.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز نزدیکی در فضای سه‌بعدی را با مجاورت در امتداد رشته یکسان بداند. با افزایش فشردگی، هسته‌تن‌هایی که در طول رشته مجاور نیستند نیز می‌توانند در فضا به یکدیگر نزدیک شوند؛ بنابراین این عبارت درست است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- شکل مراحل فشرده‌شدن فام‌تن در گفتار اول فصل را مرور کن و مسیر تبدیل مولکول دِنا به فام‌تن فشرده را دنبال کن.
- میان مارپیچ دورشته‌ای خود دِنا و پیچیدن دِنا به دور هیستون‌ها تفاوت بگذار؛ آیا هر دو به حضور پروتئین‌های ساختاری نیاز دارند؟
- عبارتی را بررسی کن که یک ضرورت پروتئینی را هم‌زمان به مولکول دِنا و رشتهٔ دارای هسته‌تن نسبت داده است؛ آیا این ضرورت برای هر دو برقرار است؟