سوال ۱۷۱ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۰ · سوال ۱۷۱ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۶: تقسیم یاخته
چند مورد، برای تکمیل عبارت زیر مناسب است؟
«در مرگ برنامه‌ریزی شدهٔ یاخته‌ای برخلاف بافت مردگی، .................»
الف- پاسخ‌های التهابی رخ می‌دهد.
ب- اثرات مثبتی برای بدن ایجاد می‌شود.
ج- ابتدا تغییری در غشای یاخته ایجاد می‌شود.
د- یاخته به سبب فعالیت درشت‌خوارها می‌میرد.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای تکمیل عبارت، هر مورد باید ویژگی مرگ برنامه‌ریزی‌شدهٔ یاخته را در مقایسه با بافت‌مردگی به‌درستی بیان کند.
الف) نادرست است. پاسخ التهابی از پیامدهای معمول بافت‌مردگی است، نه ویژگی مرگ برنامه‌ریزی‌شده در برابر آن. در مرگ برنامه‌ریزی‌شده، حذف کنترل‌شدهٔ یاخته معمولاً بدون ایجاد پاسخ التهابی انجام می‌شود.
ب) درست است. مرگ برنامه‌ریزی‌شده می‌تواند برای بدن سودمند باشد؛ مثلاً یاخته‌های دارای دنای آسیب‌دیده بر اثر پرتو فرابنفش را حذف می‌کند و به این ترتیب مانع باقی‌ماندن یاخته‌های بالقوه خطرناک می‌شود. حذف یاخته‌های اضافیِ بین انگشتان در دوران جنینی برخی پرندگان نیز نمونه‌ای از نقش سازندهٔ این فرایند است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۹۱–۹۲).
ج) نادرست است. واژهٔ «ابتدا» اهمیت دارد. طبق کتاب، آغاز این فرایند با رسیدن علائمی به یاخته است و در پی آن، پروتئین‌های تخریب‌کننده فعال می‌شوند و اجزای یاخته را تجزیه می‌کنند. بنابراین، نمی‌توان تغییر اولیهٔ غشا را ویژگی آغازین و متمایزکنندهٔ این نوع مرگ دانست (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۹۱–۹۲).
د) نادرست است. عامل اجرای مرگ برنامه‌ریزی‌شده، فعالیت پروتئین‌های تخریب‌کننده در خود یاخته است؛ درشت‌خوارها در جمع‌آوری و پاک‌سازی بقایای یاخته نقش دارند، نه اینکه فعالیت آن‌ها علت این نوع مرگ باشد (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۹۱–۹۲).
پس فقط عبارت «ب» مناسب است و تعداد موارد درست برابر با است.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است علاوه بر «ب»، عبارت «ج» را نیز درست بدانید، چون دریافت پیام را با تغییر اولیهٔ غشا یکی می‌گیرید؛ اما کتاب آغاز فرایند را دریافت علائم و سپس فعال‌شدن پروتئین‌های تخریب‌کننده معرفی می‌کند، نه الزاماً تغییر اولیهٔ غشا.
- گزینهٔ ۳: ممکن است با درست دانستن «ج» و نسبت‌دادن مرگ یاخته به درشت‌خوارها در «د»، سه مورد را بپذیرید؛ درحالی‌که نه تقدم تغییر غشا از متن کتاب نتیجه می‌شود و نه پاک‌سازی بقایا توسط درشت‌خوارها به معنای کشته‌شدن یاخته به دست آن‌هاست.
- گزینهٔ ۴: انتخاب این گزینه معمولاً از یکسان‌گرفتن پیامدهای انواع مرگ یاخته و نقش درشت‌خوارها ناشی می‌شود؛ پاسخ التهابی ویژگی معمول بافت‌مردگی است و عبارت‌های «ج» و «د» نیز توصیف درستی از آغاز و عامل اجرای مرگ برنامه‌ریزی‌شده نیستند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «مرگ برنامه‌ریزی‌شدهٔ یاخته» را مرور کنید؛ به عامل آغازکننده، نقش پروتئین‌های تخریب‌کننده و مثال‌های سودمند این فرایند توجه کنید.
- درستی هر عبارت را همراه با قید «برخلاف بافت‌مردگی» بسنجید. ایجاد التهاب را از حذف کنترل‌شدهٔ یاخته‌ها، و پاک‌سازی بقایا را از عامل مرگ جدا کنید.
- برای بررسی «ج»، ترتیب دریافت علائم و فعالیت پروتئین‌های تخریب‌کننده را در نظر بگیرید؛ برای بررسی «ب» نیز به سرنوشت یاخته‌هایی فکر کنید که دنای آن‌ها بر اثر فرابنفش آسیب دیده است.